Lachend en tekenend zoeken naar een beter ik

In de Oud-katholieke kerk liet Ronald Visser deelnemers zingen zoals in de film As it is in Heaven. (FOTO MAARTEN HARTMAN)

Zaterdag begon de Maand van de Spiritualiteit met workshops over het betere ik. Trouw is, met de KRO en uitgeverij Ten Have, organisator van de Maand van de Spiritualiteit, die dit jaar voor de tweede keer gehouden wordt.

Je bent op zoek naar je ’betere ik’, dus je bezocht zaterdag met 1500 andere zoekers de openingsmanifestatie van de maand van de spiritualiteit in het museum Catharijneconvent in Utrecht. Die maand staat dit jaar in het teken van de zoektocht naar je ware zelf. Je begint maar eens met de lezing over ’zelfhulp voor denkers, tobbers en narcisten’. Inderdaad, dat klinkt al wat verontrustend. Net als de titel ’Waarom we onszelf zoeken, maar niet vinden’. Filosoof Coen Simon legt zijn publiek uit dat hij denkt dat het stellen van uiteindelijke zinvragen zoals ’wie ben ik?’ zinloos is.

,,Vinden we uiteindelijk onszelf met het stellen van zulke vragen? Moet je diep graven in je persoonlijkheid, om te stuiten op een authentieke kern? Nee, je vindt niets, want je kunt niks bij jezelf vinden. Als je met je eigen ogen naar jezelf kijkt, kun je immers niet je eigen ogen zien. Dat is de dode hoek van onze zelfkennis. Je kunt niet boven jezelf uitstijgen, en precies dat is nodig om zicht op jezelf te krijgen.’’ Het ter harte nemen van deze ’wijze raad’ noemt Simon ’zelfhulp’. Simon verzet zich tegen wat hij noemt de ’zingevingsindustrie’.,,Wie niet naar zijn kern zoekt is schuldig aan zijn eigen mislukking. Jezelf vinden is een morele opdracht, niet zoeken een ziektebeeld.’’ Volgens hem is individuele spiritualiteit even betekenisloos als individuele taal: niemand verstaat elkaar.

Dat bleek in Utrecht reuze mee te vallen. Nadat ze Simon hebben aangehoord, verkassen velen naar een ander zaaltje om een andere kant van het zoeken naar jezelf te proeven.

Want wie Simons verhaal te bitter vindt smaken kan op de begindag van de maand van de spiritualiteit, georganiseerd door Trouw, KRO en Ten Have, ook zoetere verhalen aanhoren, tot en met de mierzoete aan toe. Zoals van Geert Kimpen, populair auteur van spirituele romans, die in de nabijgelegen Oud-Katholieke kerk zijn geruststellende boodschap uitdraagt dat wetenschap en religie eigenlijk helemaal niet op gespannen voet staan en dat ,,ieder mens een onvoorwaardelijk vertrouwen nodig heeft dat als je doet waarvoor je hier op aarde bent, het je ook lukt’’. Wie na deze boodschap hulp nodig heeft, kan terecht bij de dames van FLAG, een club met een soortgelijke boodschap. ,,Een uur lang gaan we intensief met je aan het werk,’’ stellen ze.

Mocht het dan nóg niet lukken, dan is het tijd om ongeduldig voor een Quantum leap te gaan. Met een kwantumsprong ben je met grote stappen snel thuis. In paartjes zitten de belangstellenden tegenover elkaar om de ander de vraag der vragen te stellen: wie ben jij? Uit het gemurmel dat volgt, komen de flarden overdrijven: ’grootmoeder’, ’een vlinder’ en ’een ontwikkeling door aan het maken’. De ’wie ben ik-vraag’ beantwoorden is niet zo eenvoudig, maar wel mogelijk, houdt trainer Erik van Praag zijn publiek voor. In drie dagen moet het lukken, in retraite, bij hem. „De voordelen: gevoel van richting en stevigheid in moeilijke situaties.”

Wie in dit kennismakingsuurtje denkt een antwoord op de ’wie ben ik-vraag’ te hebben gevonden ’dat voor hemzelf op het allerdiepste niveau waar is’, kan zich melden bij Van Praag. Vanuit ’zijn intuïtie’ en vanachter zijn kantoortafel zal hij de pupil dan adviseren: ’ik zou nog even verder zoeken’. Of hij zou een volgende vraag opgeven, bijvoorbeeld: ’wat ben ik?’

Tijd om wat afstand te nemen, misschien helpt een ontspannende lachmeditatie. Gonnie Wingens geeft al sinds 1994 lachmeditaties in Sneek. Ze proest het uit. ,,Je hoeft niet te lachen, je moet het niet, maar je hebt er gewoon zin in’’, houdt ze het publiek voor dat moet beginnen met een glimlach. Spoedig is bijna iedereen aangestoken door het lachvirus. Het is inderdaad lachwekkend: veertig mensen die lachen om het lachen. ’Heerlijk’, bevrijdend’, klinkt het als de bui over is. Vindt een mens zo het betere ik? Wingens denkt het wel. ,,Als ik volop in mijn lach ben, ben ik mijn beter ik.’’

Als typisch is voor nieuwe spiritualiteit dat ze krampachtig – ’niets hoeft’ – en naïef alle menselijke beperkingen wil opheffen, dan is kenmerkend voor de oude spiritualiteit dat ze de menselijke beperkingen juist benadrukt en discipline waardeert. Dus op naar de ’lessen uit het klooster’ door de jonge uitgetreden non Suzanne van der Schot. ,,Het leven in het klooster is van een verpletterende overzichtelijkheid’’, vertelt ze. ,,Het is altijd volstrekt helder waar en wanneer je wat moet doen. Dat is heel prettig, je hoeft niet de hele tijd keuzetjes te maken. Zonder beslommeringen blijven teksten en liederen hangen en kunnen ze een eigen leven gaan leiden.’’ Zelfs vier uur per dag in de kerk zitten wordt daardoor een boeiende bezigheid.

Zonder het klooster is een ’gebedsleven’ nauwelijks vol te houden, merkt ze. ,,Niemand spreekt me erop aan als ik ten tijde van het ochtendgebed toch maar liever in mijn bed blijf liggen. En bij Albert Heijn zijn in een mum drie zakken M & M gekocht. Voortdurend is er de verleiding, die je in het klooster veel minder voelt.’’

Interessant, maar zicht op het betere ik, krijg je er niet door. Misschien moet het antwoord wel uit het diepste van jezelf komen, bijvoorbeeld tijdens een intuïtieve workshop ’Ik & mijn engel schilderen’ door Addie Reidsma. Ze begint met een geleide meditatie. De tocht begint in de nevelen van de baarmoeder. Er volgt een vlucht over een stad en over bossen, en dan begint de beklimming van een symbolische berg die is opgebouwd uit de kleuren van de ’chakra’s’, veronderstelde spirituele energiecentra in het lichaam. Bovenop vindt ’de ontmoeting met je engel’ plaats.

Een half uur lang hoor je alleen het gekras van pastelkrijt over papier. Dan is het tijd voor de evaluatie. Bij een tekening met felle kleuren zegt Reidsma: ’Nou, hier zit een hoop kracht in zeg, lieve hemel’. Bij de ander vraagt zij of de tekenaar geborgenheid zocht – ja, dat deed ze, en bij weer een ander vraagt ze waarom het hoofd met een streep van een lijf is gescheiden – ’ja, ja, daar ben ik hard mee aan het werk’, luidt het antwoord.

Een man loopt zuchtend uit een workshop. ,,Je intuïtie houd je nooit voor de gek, zei de trainster op grond van haar intuïtie. Maar hoe kan het dan dat mijn intuïtie zegt ’die meid die kletst?’’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden