Laatste wens paus terecht genegeerd

Het archief van Johannes PaulusII wordt niet vernietigd. Dat is niet conform de wens van de overleden paus, maar het is voor de geschiedschrijving wel een zegen.

door Jan Kuijk

Wilhelmina selecteerde zelf haar persoonlijk archief, gezeten aan de open haard.

De nieuwe aartsbisschop van Krakau, mgr. Stanislaw Dziwisz, zal ernstig met zijn geweten geworsteld hebben, maar de strijd is goed afgelopen. Hij zal een van de laatste wensen van Johannes PaulusII niet inwilligen en het persoonlijk archief van de overleden paus niet verbranden. De stukken zullen netjes geïnventariseerd en bewaard worden, zodat de historici straks kennis kunnen nemen van deze 'enorme schat', zoals Dziwisz deze papieren erfenis noemde.

Dziwisz' probleem is niet nieuw. Ook de rk priester-politicus Herman Schaepman (1844-1903) had zijn erfgenamen opdracht gegeven zijn archief te verbranden, en dat is wél gebeurd. Gerard Brom, biograaf van Schaepman, kreeg de vraag voorgelegd of hij de stukken zou hebben verbrand. Volgens het verhaal antwoordde Brom, na een korte aarzeling: ,,ja, zeker -maar wel nadat de stukken gekopieerd waren.''

De Oostenrijkse schrijver Max Brod werd als executeur-testamentair van de Tsjechische auteur Franz Kafka met een gelijke vraag geconfronteerd. Kafka wilde dat zijn nalatenschap vernietigd zou worden; ook de drie romans uit die nalatenschap. Brod heeft zich niet aan Kafka's wens gehouden en de drie romans aan een uitgever (en aan de wereldliteratuur) doorgegeven.

Brod meende als vertrouweling van Kafka afwijkend te mogen beslissen en Dziwisz stond Johannes Paulus jarenlang als secretaris bij. Het is het psychologisch interessant te weten hoe de argumenten gewogen zijn. Maar dat is te zijner tijd iets voor de biografie van Dziwisz.

Mag je je erfgenamen wel met een dergelijk moreel probleem mag opzadelen? Voor mij is het antwoord duidelijk. Dat mag niet -zelfs al ben je paus (of paus geweest).

Paus Johannes Paulus had verstandig gedaan zich te spiegelen aan een andere vorst, de Nederlandse koningin Wilhelmina (1880-1962). Zij heeft zelf in haar stille laatste jaren op Het Loo de zware last gedragen van het selecteren van de stukken in haar persoonlijk archief. Dat karwei voerde zij het liefste uit, gezeten aan de open haard. Zo verdwenen alle brieven die haar moeder, koningin Emma, haar vanuit paleis Soestdijk had gestuurd -en dat waren er heel wat, want moeder en dochter waren bang dat het personeel hun telefoon kon afluisteren en dus hadden ze meer vertrouwen in het briefgeheim. Ook de brieven die haar dochter Juliana haar in de oorlog uit Canada stuurde, zorgden op de kille winteravonden nogmaals voor enige warmte. (Gelukkig zijn Emma en Juliana zorgvuldiger omgegaan met de brieven die Wilhelmina verstuurde zodat Cees Fasseur, biograaf van Wilhelmina, in elk geval een halve briefwisseling tot zijn beschikking had.)

Ik ga daar gelukkig niet over, maar het doorschuiven van een zo zware verantwoordelijkheid door Johannes Paulus II lijkt mij zelfs een beletsel voor een heiligverklaring.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden