Laatste eerbetoon voor weermetingen op zee

KNMI stopt na 154 jaar met belonen van zeevaarders die gegevens over het weer doorgaven aan De Bilt

"De felicitaties en de groeten aan je vader." Zo eindigde gisteren een traditie die in 1857 met prins Hendrik de Zeevaarder begon.

Frits Brouwer, de veertiende directeur van het KNMI, reikte gisteren voor het laatst medailles uit aan zeelieden, als dank voor hun scheepsweerrapporten. Die rapporten hielpen ooit de reis naar Nederlands-Indië met een week te bekorten, maar zijn nu door satellieten minder belangrijk geworden.

Brouwer richtte zijn woorden tot Alberto van der Hoek (18) die namens zijn vader één van de laatste twee gouden medailles in ontvangst nam. Vader Adrianus is op zee en kon er daarom niet bij zijn. Alberto hoopt hem op te volgen.

Zeevaarders stuurden de afgelopen 154 jaar miljoenen weerrapporten naar het KNMI. Tienduizend rapporten leverden een gouden medaille op, vijfduizend waren goed voor zilver, duizend voor een barometer. Jaarlijks komen er bij het KNMI zo'n tachtigduizend rapporten binnen. "Toen de traditie begon, leverden zeelieden bij aankomst in de haven nog boekjes in", vertelt Brouwer. "Zelfs de kwaliteit van het handschrift telde mee voor de onderscheiding. Die tijden zijn voorbij."

Het belonen van al die vrijwillige inspanning is een typisch Nederlandse traditie. Tot 1960 was dat een jaarlijkse gebeurtenis. Maar satellieten en moderne apparatuur aan boord maakten het overbodig om nog met een windmolentje in de hand metingen te verrichten. Een emmer zeewater ophijsen om de temperatuur te meten: het hoeft niet meer. Het noteren van de deining en het lezen van de wolken: idem dito. Na de jaren zestig werden medailles minder vaak uitgereikt.

Sinds gisteren hoeft de Koninklijke Nederlandse Munt de medailles nooit meer te maken. Staatsecretaris Atsma (CDA, infrastructuur) en oud-minister Netelenbos (voorzitter van de Nederlandse rederij) kwamen er speciaal voor naar het KNMI in De Bilt.

Zeemanszoon Van der Hoek kreeg de laatste gouden medaille, Dennis van der Zwaard kreeg de laatste barometer. Hoeveel onderscheidingen er zijn uitgereikt sinds Hendrik de Zeevaarder, broer van Willem III, ermee begon, is onbekend.

Een twijfelachtige eer, zo'n laatste beloning, vindt Van der Zwaard, kapitein van de 140 meter lange chemicaliëntanker Giovanni. "De weerrapporten zijn heel belangrijk. Omdat Nederland aan zee ligt, zien wij vaak als eerste wat voor weer het wordt. Soms zie ik een één op één relatie met onze metingen als ik naar het weerbericht kijk."

KNMI-directeur Brouwer benadrukt dat de metingen niet stoppen. Maar omdat veel van dat handwerk door moderne technieken niet meer nodig is, is een koninklijke onderscheiding voor het werk dat resteert toch wat te veel van het goede, zegt hij. De zeelieden gaan nog wel door met het noteren van de luchtdruk en de luchtvochtigheid. Vanaf grote hoogte lukt dat satellieten niet goed.

En dan zijn er nog de gebieden waar de moderne techniek geen vat op heeft, zoals de wateren rondom Antarctica. Koopvaardijschepen komen daar liever niet. Maar kapitein Klaas Gaastra - die net een zilveren medaille heeft gekregen - juist wel, vertelt hij. Met zijn klassieke driemaster Europa is hij er regelmatig te vinden. "Nee, meten is niet saai. Het weer is nooit saai, het is chaos. Kaap Hoorn, je weet niet wat je meemaakt. Of ik wel eens een meting heb overgeslagen? Natuurlijk. Het KNMI is belangrijk. Maar het schip gaat altijd voor."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden