Laat supermarkten het goede voorbeeld geven

Supermarkten kunnen lage prijzen bieden door het risico af te wentelen op leveranciers en producenten. De tijd is rijp voor een andere benadering, stelt Anselm Iwundu.

De onlangs aangekondigde prijsverlagingen van Albert Heijn zouden met name bedoeld zijn om verloren klanten weer aan zich te binden. Volgens marktonderzoeksbureau GfK heeft AH veel klanten verloren aan prijsknaller Lidl. Met deze actie wil AH de betaalbaarheid onderstrepen. Maar wie betaalt uiteindelijk de prijs voor deze verlagingen?

CNV Dienstenverbond vreest dat het personeel van Albert Heijn vooral te lijden krijgt onder deze verlagingen. Werknemers worden vaak vervangen door goedkopere 16-jarigen. Ook is er sprake van het zogenaamd opknippen in kleine contracten van minder dan 12 uur, zodat er geen sociale premies betaald hoeven te worden.

Wereldwijd zien we dat de macht van supermarkten enorm is toegenomen en dat er steeds minder spelers zijn. Grote detailhandelaren, met name supermarkten, misbruiken hun enorme macht door de druk op hun leveranciers op te voeren om de kosten laag en de winst hoog te houden.

Oneerlijke praktijken
Oneerlijke handelspraktijken zijn aan de orde van de dag. In september 2012 eiste AH bij zijn leveranciers een extra korting van 2 procent. Ook inkooporganisaties als Superunie en Jumbo wijzigen eenzijdig contractafspraken met hun leveranciers. Maar ook het risico van niet verkochte productie wordt afgewenteld op de leveranciers. Aanbieders opereren in een 'klimaat van angst' en voldoen aan de wurgcontracten van de supermarkten uit angst hun contracten te verliezen.

Deze druk wordt vervolgens doorgegeven aan de mensen verderop in de productieketen, de boeren en hun families die hierdoor vaak gedwongen worden om lange uren te werken, tegen lage lonen en in slechte omstandigheden, en in sommige gevallen goedkope kinderarbeid om zo het inkomen te kunnen aanvullen. Bekend is dat vooral in de fruitindustrie de boeren de prijs van prijsverlagingen betalen.

In de bananenindustrie in Costa Rica gaat slechts 4 procent van de uiteindelijke winkelprijs naar de arbeiders. Maar liefst 29 procent gaat naar de supermarkten. De florerende ananasindustrie in Mindanao (Filippijnen) ter waarde van 2 miljard dollar per jaar, mag geen excuus zijn voor de 240.000 kinderen die daar in de landbouw werken.

Waarom staat er zo'n ongelooflijke druk op goedkoop voedsel? Supermarkten beweren dat de klant dat wil. Uit recent onderzoek van Marktresponse blijkt dat voor driekwart van de consumenten de prijs nog steeds een doorslaggevende factor is bij het kiezen van hun voedsel. Maar ook blijkt dat ze wel degelijk bereid zijn om voor duurzaamheid te betalen, zo lang maar duidelijk is waar die meerprijs heen gaat. Verder komt uit dit onderzoek dat consumenten de negatieve gevolgen als kinderarbeid, ontbossing of weinig dierenwelzijn voor een lage prijs onacceptabel vinden.

De tijd is rijp dat ook supermarkten (net als in de kledingindustrie) hun verantwoordelijkheid nemen in de wantoestanden die in de voedselketen plaatsvinden. Supermarkten hebben immers de macht in handen om de voedsel- en warenindustrie te veranderen zoals ze nu ook de macht in handen hebben om de financiële risico's bij de leveranciers neer te leggen.

Kledingindustrie
Vóór de Bangladesh-catastrofe in de kledingindustrie, waarbij 1100 arbeiders in erbarmelijke omstandigheden om het leven kwamen, stopte niemand om te vragen wie de prijs voor goedkope jeans betaalde. Vandaag zien we dat Nederlanders bereid zijn om gemiddeld 6,50 euro meer te betalen voor een kledingstuk van 50 euro als dat niet wordt gemaakt door kinderen.

Strikte en afdwingbare regels op Europees niveau zijn nodig om deze oneerlijke handelspraktijken te stoppen zodat wereldwijd de mensen die in de voedselketen werken, net als de consumenten, een eerlijke deal krijgen.

De Nederlandse overheid kan hier een leidende rol in spelen. Het wordt tijd dat we supermarkten en daarmee ook leveranciers (mede-)verantwoordelijk maken om kinderarbeid tegen te gaan, eerlijke lonen te betalen, te zorgen voor veilige werkomstandigheden en eerlijke contracten af te sluiten. Dat zal uiteindelijk leiden tot sociale, ecologische en economische voordelen in onze voedselketen. Geen enkele consument wil immers een lage prijs betalen en daarmee verantwoordelijk zijn voor de armoede van de boeren en hun families wereldwijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden