Laat Rutte en Cohen samen dansen in het radicale midden

De PvdA zit in een onaangename spagaat tussen oudlinks en sociaal-liberalisme, en de VVD etaleert met visieloze bezuinigingen vooral ideële leegte. De partijen hebben elkaar nodig.

Ooit zal Anders Breivik lezen hoe verward wij zijn. Hij zal glimlachen, zoals hij glimlachte toen hij zijn slachtoffers afknalde. Hier was het om te doen. Hij zal zijn ogen dichtdoen en mijmeren over paarden, zwaarden en vlammende kruizen. Geert Wilders leest het nu al. We nemen aan dat hij meer zal doen dan alleen het geweld veroordelen. Maar ook diens meest fervente oudlinkse tegenstanders - die in de islam alleen maar liefde zien - zullen zich achter de oren moeten krabbelen. Zij lijken bijna klaar te komen nu de kogels 'van rechts' komen en ze Wilders definitief tot duivel kunnen bestempelen.

Links of rechts. Voor ons tijd om het 'radicale midden' te zoeken. Hoewel het nummer 'Purple Rain' van Prince over iets heel anders gaat, zou een verfrissende paarse regen wel zo prettig zijn op dit moment. Het is jammer dat Cohen en Rutte vorig jaar niet op dezelfde maat dansten om die paarse regen mogelijk te maken. Het zou een weldadig seculiere, moderne regering met draagvlak opgeleverd hebben en Nederland uit de polarisatie getrokken hebben.

Maar de heren durfden niet. Daarmee was het radicale midden dood. Zo lijkt het. Toch is het voor zowel Rutte als Cohen nog steeds de beste oplossing. De PvdA zit namelijk in een onaangename spagaat tussen oudlinks en sociaal-liberalisme, en de VVD etaleert met visieloos bezuinigen vooral ideële leegte. Het liberale gedachtengoed is soms helemaal zoek. De liefde voor Geert Wilders en Kees van der Staaij, niet echt exponenten van de moderne tijd, maakt het voor Mark Rutte niet beter.

In plaats van samen te strijden voor een moderne, open samenleving, laten ze de boel uit elkaar drijven. Het gevolg is dat aan de rechterkant iedereen de multiculturele samenleving als mislukt beschouwt, terwijl de linkerkant nog vaak de lofzang zingt over zoveel multiculturele verrijking.

Waar twee loopgraven tegenover elkaar liggen, ziet het slagveld er vaak mensonterend uit. Dat is nu ook het geval. Links en rechts, gebaseerd op laat 19de eeuwse en vroeg 20ste eeuwse ideeën hebben niet meer alle antwoorden. In het verviswijfde debat maakt men elkaar uit voor alles dat mooi en lelijk is: Bruin 1, Partij van de Arabieren, islamofoben, islamofielen, blonde Hitler, dhimmi etc. Men maakt karikaturen van elkaars standpunten, verdraaid elkaars uitspraken en in de weeromstuit jaagt men elkaar nog verder de verstikkende hoek in.

Het radicale midden erkent dat wij het in Nederland helemaal zo slecht niet doen als het om integratie gaat. Het debat is hard. En sommige (kracht)wijken zwichten onder de ellende. Maar wie weleens in een buitenwijk van London, Brussel of Parijs is geweest - waar je echt kunt spreken van 'parallelle samenlevingen' - weet dat dat ons bespaard blijft, vooralsnog. Tegelijk moeten we scherp blijven. We zien veel 'allochtonen' zich van ons afwenden. Soms omdat de woorden te bot zijn, soms omdat zij zelf te weinig zien hoe mooi onze open samenleving is.

Het woord allochtoon doen we derhalve in de ban. Dat woord sluit uit. Het geeft aan dat als je eenmaal allochtoon bent, je er ook nooit meer bij hoort. Een PVV-idee om allochtonen ook tot in de derde generatie te registeren, is dan ook diep treurig. Zeker omdat ons ideaal is dat iedereen autochtoon is, Nederlander. Dat Nederlanderschap moet ook gevierd worden. Met vlag en wimpel, misschien zelfs met het volkslied en oranje champagne. Trots is hier het toverwoord. Misschien niet voor iedereen, maar wie trots is op zijn land, gewoonten, verworvenheden en vrijheden, zal harder aan zijn land werken dan verbitterde 'allochtonen' die 'er toch niet helemaal bij horen'.

Ook als het om geloof gaat, moeten we het radicale midden zoeken. En dat betekent dat geloof een privézaak is waar de overheid niks mee te maken heeft. Dat betekent een strenge scheiding van kerk en staat. Dus niet zoals Cohen, die ooit pleitte voor een 'inclusieve neutraliteit'. De PvdA-leider wilde in zijn tijd als burgemeester 'helpen' door een soort subsidieregeling voor moskeeën op te zetten. Dit is een voorbeeld van betuttelracisme waar links een keer van af moet. Behandel iedereen gelijk. Als je wilt geloven: uitstekend, maar zorg voor je eigen gebouw.

Rutte deed het op dat punt beter door op de vraag 'wat staat er in het regeerakkoord over moslims' te antwoorden: 'Niets. Het gaat mij niet aan wat burgers geloven en ik deel mensen niet in naar geloof.' Dat was toen een verademing, omdat Wilders net zijn benauwde betoog had afgestoken en vertelde dat hij 'niet zo van het bruggen bouwen was'.

Tegelijk moet Mark Rutte ook zijn taalgebruik bijstellen. Natuurlijk: je kunt het land wel teruggeven aan de (hardwerkende) Nederlanders, maar dan moet je ook duidelijk maken dat iedereen met een Nederlands paspoort Nederlander is en er bij hoort.

Rutte en Cohen zullen zelf niet toegeven dat ze elkaar nodig hebben. Maar de mensen om hen heen wel. Hoe het in VVD-kringen gaat, weten we niet precies. Maar binnen onze eigen PvdA is wel degelijk een sociaalliberale stroming die sterk genoeg is om de partij richting Paars te duwen. Binnen GroenLinks en D66 is dat sentiment zo mogelijk nog sterker. Punt is ook dat de partijen meer naar overeenkomsten kijken dan naar verschillen. Wij weten zeker dat ze elkaar in die seculiere, moderne, vrije samenleving vinden. Dus: let's go, zoals Rita Verdonk het zou uitdrukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden