Laat ontdekt hoogtepunt van het Nederlandse pianoseizoen

Hoewel Aldo Ciccolini het grootste deel van zijn leven internationale faam als concertpianist genoot, werd hij in Nederland pas aan het eind van zijn loopbaan bekend. Aanleiding was zijn debuut in de Amsterdamse Serie Meesterpianisten dat hij in oktober 2001 op 76-jarige leeftijd maakte. Vanaf dat moment zou hij tot zijn 88ste levensjaar bijna jaarlijks in Nederland met veel succes concerteren. Afgelopen zaterdag overleed Ciccolini in Asnières-sur-Seine op 89-jarige leeftijd.

Vooral zijn uiterst fijnzinnige vertolkingen van de Franse impressionisten zoals Debussy en Ravel en zijn inhoudelijk diepgravende Liszt-spel maakten keer op keer grote indruk op publiek en pers. Alom geroemd werd zijn verfijnde en genuanceerde toucher. "Ik ben verliefd op toon", zei Ciccolini. "De noodzaak om daarmee bezig te zijn heb ik geleerd van mijn allereerste lerares. Een toon hoeft niet altijd mooi te klinken, maar kan ook lelijk zijn, als het karakter van een muziekstuk dat verlangt: hoofdzaak is dat een toon nooit betekenisloos mag klinken. Musiceren is namelijk een verhaal vertellen, communiceren."

Aldo Ciccolini werd op 15 augustus 1925 in Napels geboren. Hij begon op vijfjarige leeftijd piano te studeren. Aan het conservatorium van Napels was zijn pianodocent Paolo Denza, oud-leerling van de legendarische pianist Ferruccio Busoni. Denza maakte Ciccolini vertrouwd met de klankwereld van Liszt, een componist wiens muziek Ciccolini zijn leven lang speelde. Op vijftienjarige leeftijd sloot hij zijn studie af met de Eerste Prijs.

In 1949 nam zijn carrière een internationale vlucht toen hij de eerste prijs won van het Concours Marguerite Long-Jacques Thibaud. Daarop vestigde hij zich blijvend in Parijs, waar hij zijn spel liet vervolmaken door Alfred Cortot, Yves Nat en Marguerite Long. In 1950 debuteerde hij in New York met Tsjaikovski's eerste Pianoconcert. Sindsdien trad hij bijna overal ter wereld op met grote orkesten en in recitals. Behalve als solist was hij in kamermuziek en als liedbegeleider te horen met onder anderen Arthur Grumiaux, Henryk Szering, Jacques Thibaud, Paul Tortelier, Elisabeth Schwarzkopf en Renata Scotto.

Ciccolini nam alle 32 sonates van Ludwig van Beethoven op en zette de pianowerken van Debussy, Satie, Rossini, Chabrier, Saint-Saëns, Massenet en De Séverac compleet op de plaat. Hij was pleitbezorger van vele vergeten schatten uit de negentiende- en twintigste-eeuwse pianoliteratuur.

Hij was lange tijd vooral bekend om zijn talloze plaat- en cd-opnames. In 1989 werd hij uitgenodigd om op het internationaal pianocongres van de European Piano Teachers Association een masterclass in Alkmaar te geven. Ook gaf hij een recital met Franse muziek in het Concertgebouw. Pas in 2001 trad hij opnieuw in Amsterdam op, maar dat was meteen een doorbraak. Sindsdien waren optredens artistieke hoogtepunten van het pianoseizoen, omdat Ciccolini een zeldzame en ontroerende noblesse en eenvoud in zijn spel wist te leggen. Bovendien bleef zijn spel opmerkelijk gaaf.

Zo zwak en wankel als de hoogbejaarde maestro in zijn laatste jaren oogde als hij het podium betrad, zo stevig was zijn grip op de muziek als hij begon te spelen. Dat Ciccolini ook na een zware ziekte in 2005 zo lang kon blijven spelen, hield verband met zijn manier van leven en denken. Podiumvrees, die ook deze pianogigant had, bestreed hij met yogatechnieken. "Door diep en langzaam te ademen, kun je een te hoge hartslag omlaag brengen." Ciccolini hield zich intensief bezig met het gedachtengoed van het boeddhisme. Dit verklaart mogelijk de stoïcijnse en ontspannen wijze waarop hij de titanenstrijd voerde die het leven van een toppianist is. "Muziek speelt zich af in je hoofd. Daar moet het allemaal eerst gebeuren. Daarom werk ik volgens de mentale studiemethode: voordat je een stuk gaat spelen, leer je het helemaal uit je hoofd, je analyseert het werk, bedenkt de vingerzettingen en bepaalt de interpretatie. Als ik een concertprogramma voorbereid, loop ik weken met die stukken in mijn hoofd en denk ze noot voor noot door, tot ik precies weet hoe het moet gaan klinken. Daarna komt pas het werk aan de piano." Dit werk heeft hij tot zeldzaam hoge leeftijd kunnen doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden