Laat ons niet zomaar schulden in EU betalen

De zware schuldenlast van EU-landen moet worden opgelost, maar niet altijd door collega-lidstaten.

Adriaan Schout hoofd Europese Studies Instituut Clingendael

Na het opvangen van de eerste klappen van de financiële crisis stevent de Europese Unie nu af op het ’afstempelen van schulden’ van lidstaten die in zwaar weer zitten. Dat wil zeggen dat banken in andere landen, ook in Nederland, ervoor opdraaien. Alle kans dat de belastingbetalers eraan mee mogen betalen. Reden dus om zorgvuldig te bezien onder welke voorwaarden landen mogen verzaken.

Tot nu toe waren de plannen gericht op het voorkomen dat landen als Griekenland en Ierland failliet zouden gaan. Hieruit is het Europese stabiliteitsmechanisme voortgekomen. Onder andere op aandringen van Duitsland komt gaandeweg ’plan B’ duidelijker in beeld, gericht op het herstructureren van schulden. Financiële instellingen die geld in de probleemlanden hebben geïnvesteerd, zouden dan de verliezen moeten accepteren.

Sanering betekent het doorschuiven van verliezen naar andere landen. Duitse banken zitten bijvoorbeeld diep in Ierse banken en een deel van deze Duitse banken wordt door de overheid overeind gehouden. Schulden van banken in het ene land worden zo via een omweg publieke schulden in andere landen.

Verder speelt het punt, waar Nederland binnen de EU op hamert, dat banken en hun overheden niet beloond moeten worden voor roekeloos gedrag. De discussie over plan B komt op omdat de schulden van bepaalde EU-landen niet zijn vol te houden. Er zijn daar rigoureuze ingrepen nodig in de overheidsuitgaven en economie, en die hebben effecten op werkgelegenheid en lonen. Dit zal vervolgens invloed hebben op toch al problematische markten, zoals onroerend goed. De schuldenlast van Griekenland tendeert inmiddels naar 160 procent van het bruto nationaal product, hoewel slechts de helft draagbaar lijkt te zijn.

De eurozone maakt zich dus op voor schuldensanering. Dat wil niet zeggen dat elk land er maar voor in aanmerking moet komen. Neem Ierland. Doordat de staat de bankenschulden moedwillig heeft overgenomen, is de staatsschuld gestegen van 25 procent in 2007 naar ongeveer 100 procent nu. En deze zal nog verder stijgen.

Maar is het daarmee duidelijk dat de Ieren uitgekocht moeten worden? In Ierland stijgt de politieke weerstand tegen de schuldenlast mede omdat de banken zeer slecht hebben gefunctioneerd. Echter, de incestueuze relatie tussen overheid en banken hebben de bubbel op de woningmarkt aangewakkerd. Hypotheken werden aantrekkelijk gemaakt, garanties gegeven en, zodoende, vrienden en kiezers gekocht. Daarmee dragen de kiezers verantwoordelijkheid samen met de banken.

Hoe slecht staan de Ieren er dan voor? Verdelen we de staatsschuld over de bevolking van 4,4 miljoen, dan geeft dat een schuld van 35.500 euro per Ier. De staatschuld per hoofd is lager in Nederland (22.000 euro). De inkomens per hoofd zijn ongeveer gelijk (35.000 euro). Met minder staatsschuld staat Nederland er beter voor. Maar de belastingen zijn in Ierland lager. Als de Ieren vier jaar onze belastingen zouden invoeren, hebben ze eenzelfde schuld per hoofd van de bevolking als wij. Dat is dus te overzien. Met eenzelfde redenatie heeft Slovenië al aangegeven niet te willen bijdragen aan de schulden van het rijkere Griekenland.

Uiteraard moet voorzichtig worden omgesprongen met dergelijke berekeningen, omdat er vergelijkingsverschillen zijn. Desondanks toont dit aan dat de EU goede criteria moet opstellen voor landen die in aanmerking komen voor schuldsanering. Weinigen zullen aan criteria voor een uitkoop voldoen, zodat het vooral een politiek machtsspel wordt.

Toen IJsland omviel, heeft Nederland hard ingezet op volledige aflossing van de gemaakte schulden. De Ierse situatie is anders, hoewel onverantwoordelijk publiek en privaat gedrag ook hier de boventoon voert. Zo te zien, zijn er goede argumenten om ervoor te waken de Ierse schulden doorgeschoven te krijgen. Per land moet goed bekeken worden of de herstructurering van de schulden te rechtvaardigen is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden