'Laat Nederland en Rusland samen de daders berechten'

Nu er geen VN-tribunaal komt, is het de vraag hoe de daders van het neerhalen van vlucht MH17 nog berecht kunnen worden. Hoe reageert Rusland op het zelfgekozen isolement. En in hoeverre was het Russische veto een nederlaag voor Nederland?

Wat kan Nederland doen om verdachten van het neerhalen van MH17 voor de rechter te krijgen, nu het VN-tribunaal er niet komt? Internationaal strafrechtjurist Mischa Wladimiroff adviseerde bij diverse internationale tribunalen, waaronder het Joegoslaviëtribunaal. Hij ziet een Russische rechtbank met daarin ook Nederlandse rechters als een goede mogelijkheid.

Hoe ziet u dat?

"De lijn van de Russen is tot nu toe dat vragen over de berechting voorbarig zijn zolang de nog lopende onderzoeken naar de toedracht en de schuldvraag niet zijn afgerond. Ze hebben wel al gezegd dat als de verdachte een Russisch staatsburger blijkt te zijn, ze die persoon zelf zullen berechten. Volgens de Russische wet mogen eigen staatsburgers niet uitgeleverd worden. Het voordeel van een VN-tribunaal zou zijn geweest dat het nationale wetten opzijzet. Nu dat tribunaal er niet komt, ligt het voor de hand om te kijken of Nederlandse en Russische rechters samen de berechting in Rusland ter hand kunnen nemen. Dat is ook gebeurd in Cambodja, waar Cambodjaanse rechters aangevuld met internationale rechters onder toezicht van de Verenigde Naties rechtspreken."

Zal Rusland daarmee instemmen?

"De Russen zullen waarschijnlijk eerst tegenwerpen dat hun soevereiniteit ondermijnd wordt en hun rechters goed genoeg zijn. Daar staat tegenover dat Rusland in de Veiligheidsraad alleen stond bij de afwijzing van het VN-tribunaal. Dat China zich van stemming onthield is een teken aan de wand. Dat verhoogt de druk op een oplossing die het gezicht van de Russen nog een beetje redt. Nederland kan vast peilen hoe de Russen over samenwerking denken en druk opbouwen.

"Ik zeg dit allemaal met op de achtergrond dat Rusland zich steeds meer onttrekt aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Daarmee is een eerlijk proces in Rusland twijfelachtig geworden. Betrokkenheid van Nederland zou een internationaal toch aanvaardbare uitspraak kunnen opleveren. Anders krijgt Rusland de hele wereld over zich heen en dat geeft weer risico op een langere periode van economische sancties."

Stel dat het onderzoek van het Openbaar Ministerie straks uitkomt bij de top van het Kremlin? Wat dan?

"Het Nederlandse onderzoek heeft niet de mogelijkheid zo diep te graven, dus ik verwacht niet dat zoiets gebeurt. Maar de kring van personen zal waarschijnlijk iets ruimer zijn dan alleen de man die de trekker overhaalde. Het lijkt erop dat een generaal-majoor uit het Russische leger die met 'pensioen' ging en de volgende dag in dienst trad van de rebellen de Buk-raket heeft besteld die het vliegtuig neerhaalde. Dat leidt weer naar de vraag wie in het Russische leger verantwoordelijk was voor de levering van de raket. En of die persoon wist wat er met het wapen gedaan zou worden. Tot die kring zal het onderzoek zich, denk ik, uitstrekken."

Rusland zegt dat er bij eerdere neergeschoten vliegtuigen ook geen tribunaal was, en dat het wordt buitengesloten bij het onderzoek. Zijn dat steekhoudende argumenten?

"Het eerste argument is waar, maar slaat nergens op. Eens moet de eerste keer zijn. Het Neurenbergtribunaal en het Joegoslaviëtribunaal waren destijds ook nooit eerder vertoond. Je moet altijd afwegen of het zinnig en nodig is om iets voor het eerst te doen. Anders was er überhaupt nooit rechtspraak gekomen.

"Het tweede argument is hypocriet. Dat Rusland niet in het onderzoek naar de toedracht zit, is volstrekt logisch, want Moskou heeft altijd gezegd niets met de vliegramp te maken te hebben. Waarom zouden ze ergens bij betrokken worden waar ze niets mee te maken hebben?"

undefined

Bestaande tribunalen

Internationaal Strafhof, opgericht in 2002, berechting genocide, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden. Onafhankelijk van VN, komt voort uit Statuut van Rome (1998). Zetelt in Den Haag.

Joegoslaviëtribunaal, opgericht in 1993, berechting wegens oorlogsmisdaden in Joegoslavië vanaf 1991. Zetelt in Den Haag.

Rwanda-tribunaal, opgericht in 1994, berecht plegers genocide in dat jaar in Rwanda. Zetelt in Arusha, Tanzania.

Sierra Leone-tribunaal, opgericht in 2000, berecht misdrijven tijdens burgeroorlog (1991-2002). Eerste gemengde tribunaal, met internationale rechters en rechters uit land zelf, zetelt in hoofdstad Freetown. Belangrijkste veroordeelde: oud-dictator Charles Taylor, zit 50 jaar celstraf uit in Engeland.

Cambodja-tribunaal, opgericht in 2003 na onderhandelingen met VN, berecht daders genocide tijdens bewind Rode Khmer (1975-1979). Geen internationale status, Cambodjaans recht, wel gemende rechters. Belangrijkste veroordeelde: oud-staatshoofd Khieu Samphan, levenslang.

Libanon-tribunaal, opgericht in 2007, onderzoekt moord op premier Rafik Hariri in 2005. Libanese en internationale rechters, zetelt in Leidschendam.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden