Laat natuurbescherming niet over aan 'de markt'

De boekhouding van bedrijven moet volgens de Natural Capital Coalition de 'werkzaamheden van insecten' zoals bijen en andere 'ecosysteem diensten' gaan meenemen. Dit 'natuurlijk kapitaal' zou de basis voor een duurzamere economie zijn. Dit denken berust op een gevaarlijke mythe die bossen, oceanen, land en water ondergeschikt maakt aan kapitalistische belangen van groei, winst en accumulatie. Met het bijna blinde vertrouwen in bedrijven dreigt de rol van de overheid als beschermvrouw van welzijn, natuur en andere publieke goederen, te verdwijnen.

De benadering van 'natuurlijk kapitaal' kent een aantal fundamentele problemen. Het betekent dat alle natuur uitgedrukt moet worden in een gemeenschappelijke kwantitatieve noemer: geld. Gezien de complexiteit van ecosystemen zal dit nooit voldoende lukken, zoals de opstellers van het onlangs gelanceerde 'Natural Capital Protocol' erkennen (de Verdieping, 13 juli).

Zelfs als het zou lukken om een ruwe geldwaarde aan de natuur te geven, dan leert recent onderzoek dat markten voor 'natuurlijk kapitaal' falen, zeker als er geen duidelijke rol voor een controlerende en sturende overheid is. Ten slotte levert het idee van no net loss - geen netto verlies - een onhoudbare paradox op: natuurbescherming wordt afhankelijk van natuurvernietiging.

Naïef streven

Voorstanders van 'natuurlijk kapitaal' stellen dat het concept het falen van de markt ondervangt door 'de voor velen onzichtbare waarde van natuur zichtbaar te maken'. Een nobel, maar verontrustend naïef streven. Hun visie gaat volledig voorbij aan het feit dat er iets grondig mis is met een systeem dat de waarde van de natuur - de basis van al het leven - blijkbaar niet ziet.

Bovendien is het onzin dat de waarde van natuur niet zichtbaar zou zijn. Binnen haar eigen logica gericht op groei, accumulatie en winst herkent ons economische systeem de waarde van de natuur juist heel goed. Binnen die logica levert vernietiging simpelweg meer op dan natuurbehoud. Daarom investeren zo weinig bedrijven daadwerkelijk in natuur en zijn overheden niet bereid vernietiging aan banden te leggen - alle mooie plannen en beloften ten spijt.

Voorstanders van natuurlijk kapitaal doen alsof 'de' economie een onomstreden fenomeen is dat tot uitdrukking komt in 'bruto nationaal product', 'economische besluitvorming' en 'cijfers van bedrijven'. De werkelijkheid is dat natuurgebruik met steeds meer conflict en geweld gepaard gaat. Ook het aantal conflicten rondom ontginning en bescherming van natuur neemt toe. In 2015 werden meer milieuactivisten dan ooit vermoord. We moeten dus niet op een andere manier naar natuur kijken, maar ons afvragen waarom we ons destructieve economische systeem blind in stand willen houden.

'Natuurlijk kapitaal' is een roze bril die de harde werkelijkheid verbloemt achter een zoete retoriek van cijfertjes, balansen en 'rationele bedrijfsvoering'. De bedenkers van het Protocol vertrouwen erop dat bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen, terwijl in de praktijk blijkt dat bedrijven zonder enige druk vanuit de overheid zelden echt werk maken van duurzaamheid.

Zijn daarmee alle 'natuurlijk kapitaalprojecten' zinloos? Nee. Daar waar belangen van natuur, lokale gemeenschappen en bedrijven elkaar vinden zou de benadering positieve resultaten kunnen brengen. Daarmee lossen we het achterliggende probleem van onze niet-duurzame, gewelddadige kapitalistische economie niet op. 'Natuurlijk kapitaal' is een minuscuul doekje voor het bloeden dat groot en mooi wordt gemaakt om het verergeren van het bloeden te vergoelijken en te legitimeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden