Laat leerlingen zelf hun route kiezen

Onderwijs Verlenging van het vmbo heeft zin, als leerlingen daarmee hun startkwalificatie halen, betoogt Louise Elffers. Maar er moet meer gebeuren om het beroepsonderwijs uit het slop te halen.

Het vastplakken van een extra jaar aan het vmbo heeft weinig zin, zolang er geen duidelijke inhoudelijke invulling aan dat jaar wordt gegeven. Daarin heeft Rineke van Daalen groot gelijk (Trouw, 14 juni). Toch is er een goede reden te bedenken om het vmbo te verlengen: het vmbo kan daarmee worden opgerekt tot startkwalificatieniveau.

Sinds de leerplicht in 2007 werd vervangen door de kwalificatieplicht, wordt van leerlingen geëist dat zij een diploma halen op minimaal havo- of vwo-niveau of mbo-niveau 2. Met die maatregel werd het vmbo-diploma in feite een wassen neus. Waar havisten en vwo'ers de middelbare school verlaten met hun startkwalificatie op zak, moeten vmbo-leerlingen na hun eindexamen nog verplicht een overstap maken naar het mbo (of eventueel havo) om hun startkwalificatie te behalen.

Die overgang gaat gepaard met schooluitval: veel leerlingen vallen kort na de overstap naar het mbo uit, anderen maken de overstap naar het mbo in het geheel niet. Kwetsbare leerlingen worstelen in het bijzonder met de overgang vmbo-mbo. Er is daarom veel voor te zeggen de overgang van vmbo naar mbo op te heffen en het vmbo te verlengen tot het huidige mbo-niveau 2.

Met deze maatregel wordt een onnodig risicovolle drempel weggenomen en de schooluitval gereduceerd. Bovendien kan dan bij vmbo'ers met recht de vlag uit na het eindexamen: nu ontvangen zij nog tegelijk met hun diploma een brief van de minister die ze er fijntjes op wijst dat ze nog niet klaar zijn.

Knellende vmbo-route

Aan het imago van het vmbo zal zo'n maatregel overigens weinig veranderen. De onaantrekkelijkheid van het vmbo zit 'm immers niet zozeer aan de achterkant, als wel aan de voorkant.

De vroegtijdige afscheiding van havo en vwo maakt het vmbo tot een fuik die leerlingen en ouders het liefste vermijden. Zeker nu het voortgezet onderwijs steeds verder categoriseert en de mogelijkheden om te stapelen zijn ingeperkt, is de niveauplaatsing in leerjaar één van het voortgezet onderwijs steeds bepalender geworden voor het verdere verloop van de (school)loopbaan. Wie eenmaal op een route is geplaatst, komt daar moeilijk meer vanaf. Ons onderwijsbestel snijdt leerlingen daarmee onnodig vroeg de pas af.

Onderzoek wijst uit dat een sterke vmbo-leerling niet onderdoet voor een gemiddelde havist en zich ook prima kan meten met de minder sterke vwo'er. Zo'n leerling zou wel gek zijn om zich vroegtijdig te laten opsluiten in een knellende vmbo-route! Met een gebrek aan waardering voor vakmanschap of een afkeer van beroepsonderwijs heeft dat weinig te maken. Een leerling wil graag zijn kansen openhouden.

De redding van het beroepsonderwijs ligt dan ook niet in het oppoetsen van het imago, maar in flexibilisering van het voortgezet onderwijs, in combinatie met goede loopbaanoriëntatie en -begeleiding. Laat leerlingen in een driejarige onderbouw verkennen waar hun interesses en talenten liggen door theoretische en praktische vakken te volgen op verschillende niveaus. Help ze om na drie jaar zelf een uitstroomprofiel te kiezen dat past bij hun mogelijkheden en ambities: vmbo (verlengd tot startkwalificatieniveau), vhbo of vwo, die toegang biedt tot respectievelijk mbo (het huidige niveau 3 & 4), hbo en universiteit.

Zo verlaten alle gediplomeerden het voortgezet onderwijs met een startkwalificatie op zak. Maar bovenal bied je leerlingen ruimte om zelf te kiezen voor een route die het beste past bij hun talenten en ambities. En dat kan heel goed beroepsonderwijs zijn. Dat is immers prachtig onderwijs, dat prima kansen biedt op de arbeidsmarkt. Maak van het beroepsonderwijs geen vonnis, maar een positieve keuze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden