'Laat kiesrecht vervallen bij corruptieveroordeling'

Jos van Rey belt tijdens een emotionele raadsvergadering. Beeld anp

De Tweede Kamer moet 'serieus bekijken' of veroordeelde politici eerder hun 'recht om gekozen te worden' moeten verliezen. Dat zegt hoogleraar beleidswetenschap Hans van den Heuvel naar aanleiding van de zaak-Van Rey.

"Het is de vraag of het raadslidmaatschap moreel gezien past bij iemand die veroordeeld is", zegt Van den Heuvel, specialist in onder andere integriteit en ethiek van bestuur aan de Vrije Universiteit. "Het idee dat raadsleden onkreukbaar moeten zijn, leeft steeds meer. De wetgever moet met zijn tijd meegaan", zegt Van den Heuvel.

Volgens de hoogleraar zou de Kamer in de wet kunnen vastleggen dat het passief kiesrecht automatisch vervalt als iemand voor bepaalde feiten - bijvoorbeeld corruptie - wordt veroordeeld. Veel Europese landen, waaronder België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, kennen al zo'n regeling.

Oud-VVD-wethouder Van Rey is nu raadslid in Roermond en weigert op te stappen, ook al veroordeelde de rechter hem in juli tot een taakstraf van 240 uur voor omkoping en verkiezingsfraude. Een oproep van een meerderheid van de raad om zijn biezen te pakken, legde hij donderdag naast zich neer.

Fors mandaat
Van Rey heeft het recht op dit moment 'helemaal aan zijn kant', zegt Van den Heuvel. "Hij heeft een fors mandaat van de kiezer, en daar heeft de rest van de raad niets tegenin te brengen. Ze moeten ermee dealen tot de verkiezingen van 2018." Het zou best kunnen dat Van Rey ook dan weer herkozen wordt.

In uitzonderlijke gevallen kan een gemeenteraad een lid uit de raad zetten, vertelt Aalt Willem Heringa, hoogleraar vergelijkend constitutioneel recht in Maastricht. "Dan gaat het om onverenigbaarheid van functies, bijvoorbeeld als iemand ambtenaar wordt in dezelfde gemeente. Meestal stapt iemand zelf op, maar een raadsmeerderheid kan er ook toe besluiten."

Heringa is 'huiverig' voor het uitbreiden van die mogelijkheid, omdat dat tot misbruik zou kunnen leiden. Hij ziet evenmin iets in het sneller ontnemen van het kiesrecht via een uitspraak van de rechter, zoals Van den Heuvel voorstelt. "Het kiesrecht is een fundamenteel onderdeel van iemands burgerschap."

Zware straf
Ook Marcel Boogers, hoogleraar regionaal bestuur aan de Universiteit Twente, vindt het afpakken van het passief kiesrecht 'een hele zware straf'. "Zelfs mensen die het bonter maken dan Van Rey - met moord en doodslag - houden hun kiesrecht."

Wat Boogers betreft is strengere wetgeving niet nodig. "Een affaire als die van Van Rey komt niet zoveel voor. En als het gebeurt, is de kans klein dat iemand opnieuw op een lijst komt. Dat dat toch is gebeurd, en dat Van Rey ook nog eens zo populair blijft, is tamelijk uitzonderlijk. Als dit vaker gaat voorkomen, is het te overwegen de wet aan te passen. Maar vooralsnog is het zelfreinigend vermogen van de politiek voldoende."

Afpakken kiesrecht uitzonderlijk

Een rechter kan iemands recht om gekozen te worden afpakken als extra straf in uitzonderlijke gevallen. Is een veroordeelde op dat moment volksvertegenwoordiger, dan verliest hij zijn zetel meteen. Corruptie is geen grond om een politicus uit te sluiten van het kiesrecht. Het rommelen met stempassen (waarvoor Van Rey ook is veroordeeld) kan dat wel zijn, maar alleen in combinatie met een celstraf van een jaar of meer. Van Rey kreeg een werkstraf.
Het OM had geen ontneming van Van Reys kiesrecht geëist. Wel wilde justitie dat Van Rey drie jaar geen bestuurlijk ambt mag bekleden, zoals dat van wethouder. Maar de rechter acht de kans op herhaling klein, en ging niet mee in die eis.
Volgens de kiesraad is het al jaren niet gebeurd dat de rechter iemand uitsloot van het kiesrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden