Laat Internet de mediagiganten zinken?

Als gemiddelde New Yorkse kijker bestel ik mijn kabelbox, nodig om televisie te kunnen ontvangen, bij Time Warner. Dat bedrijf levert er ook de afstandsbediening bij, plus de kabeltjes om alles aan te sluiten. Dat kost iets meer dan dertig dollar per maand, maar dan kan ik wel naar maar liefst 75 kanalen kijken.

Time Warner heeft meer dan elf miljoen abonnees en is daarmee het tweede kabelbedrijf van de Verenigde Staten. Tele-Communications Inc. (TCI) is het grootste met een bereik van 25 procent van de Amerikaanse huishoudens.

Vooral in het centrum van New York is Time Warner alom aanwezig, meer dan een miljoen huishoudens zijn daar op het kabelsysteem aangesloten. De mediagigant distribueert niet alleen televisieseries, soaps, shows, quizzen, films en talkshows, maar produceert ook veel van die programma's.

Time Warner is zelfs een van 's werelds grootste producenten van amusement. Warner Bros Studios, Time Warner Entertainment en Warner Music Group zijn samen onder meer verantwoordelijk voor 25 prime-time televisieshows, talloze films en platenlabels als Atlantic en Electra. Geen wonder dat Ted Turner graag met Time Warner in zee ging en na lange onderhandelingen zijn imago van vrije jongen opgaf en Turner Broadcasting Inc. in Time Warner liet overgaan.

Zo werd twee weken geleden 's werelds grootste entertainment- en nieuwsbedrijf geboren: samen goed voor een jaaromzet van twintig miljard dollar en eigenaar van niet alleen de hele filmcollectie van MGM/United Artists, alle Hanna & Barbara tekenfilms ('Flintstones' etc.), meer dan elf miljoen kabelabonnees, filmstudio's als Castle Rock en New Line Cinema, 24 uur-per-dag-nieuwszenders (CNN, Headline News), maar ook platenlabels, uitgeverijen, tijdschriften, pretparken en honkbalteams. (Turner is eigenaar van de Atlanta Braves en hij hoeft zich als onder-directeur van Time Warner/Turner nooit meer zorgen te maken of de wedstrijden van zijn honkbalteam op de kabel worden uitgezonden, want dat bepaalt hij als medeeigenaar van Amerika's tweede kabelgigant vanaf nu zelf).

De zenders die ik in New York ontvang zijn, met uitzondering van de publieke stations en een paar verdwaalde onafhankelijke kanalen als Faith & Values (reli-tv) en New Yorks City University TV, geheel in handen van een van de giganten: Time Warner/Turner, Walt Disney/Capital Cities/ABC Inc., Viacom, Tele-Communications of Comcast. Vroeger was het nog moeilijk voor kabelbedrijven om een monopoliepositie in een gebied te verkrijgen of zich met het aanbod te bemoeien, maar door aanpassing van de wet op de telecommunicatie, onder leiding van Newt Gingrich, is daar verandering in gekomen.

De onderlinge verbanden tussen de verschillende kabelbedrijven en hun aandelenportefeuilles zijn vaak complex, omdat zoveel bedrijven een lepel in de pap hebben. Een voorbeeld. Kabelgigant Tele-Communications Inc. was na Ted Turner zelf de grootste aandeelhouder in Turner Broadcasting Inc. Een ander dochterbedrijf van TCI heeft aandelen in Time Warner. Overname door Time Warner van Turner zou tot gevolg hebben, dat TCI plus dochter de tweede grootste aandeelhouder zouden worden van haar tot nu toe grootste kabelconcurrent Time Warner. Een pijnlijke zaak voor de 'vrije kabelkrant' en in strijd met de wet die het kabelmaatschappijen verbiedt op één en dezelfde stoel te zitten. Na wekenlange onderhandelingen werd een oplossing gevonden: de Time Warner-aandelen van TCI en haar dochter worden in een stichting ondergebracht en TCI mag op aandeelhoudersvergaderingen niet meestemmen.

Daarmee is een van de vele obstakels uit de weg geruimd. Maar andere aandeelhouders en belanghebbenden hebben al aangekondigd dat ze een stokje gaan steken voor Time/Warner. Dat kan nog wel even duren, eerst moet eens uitgezocht of de verschillende aandelenportefeuilles elkaar overlappen of bijten. Verticale integratie, kruisbestuiving en synergie zijn de meest geliefde termen aan het begin van deze information age.

GEEN ZORGEN Walt Disney maakte 'Pocahontas', 'Mickey', 'Donald' en 'The Lion King', maar moest altijd weer op zoek naar mensen die bereid waren die produkten te vertonen. Vandaar dat Disney's president Michael Eisner besloot Capital Cities/ABC Inc. voor 19 miljard dollar over te nemen. Capital Cities/ABC bezit zelf televisiezenders, waaronder Amerika's meest succesvolle network ABC. Disney hoeft zich dus geen zorgen meer te maken over de distributie van teken- en speelfilms.

De overnamegolf van de afgelopen maanden gaat vooral om het in bezit krijgen van zoveel mogelijk kanalen waarlangs de software kan worden verspreid. Michael Eisner maakte zich zorgen over de distributie van zijn kinderprogrammering. Fox Television van Rupert Murdoch doet het goed op de vroege zaterdagochtend als pa en ma nog in bed liggen. Warner Brothers heeft zijn eigen zender opgericht waar vooral wordt gelet op de kleintjes. Maar Walt Disney had alleen maar de kabelzender Disney Channel en die heeft in Amerika een veel kleiner bereik dan de grote networks. Eisner wilde meer. “Hij had het gevoel dat hij wat kinderprogramma's betreft buiten de boot zou vallen”, zei Cap Cities/ABC-voorzitter Tom Murphy kort na de overname door Disney. Eisner wilde zijn tekenfilms produceren en ze snel en breed verspreiden. Overname van een van Amerika's grootste networks bracht uitkomst. En het gaat natuurlijk niet alleen om kinderprogramma's op de lokale markt. De drie televisiegenres die het beste verkopen op de internationale markt zijn sport, muziek en kinderprogramma's. “De Disney-combinatie beschikt over zowel kinderprogramma's als sport (Cap Cities bezit de sportzender ESPN, red.) en heeft nu de fantastische mogelijkheid deals af te sluiten en ze snel de satelliet of de kabel op te sturen”, aldus Tom Murphy.

Maar de strijd beperkt zich niet tot de televisiekanalen, ook om de kanalen van Internet is inmiddels een gevecht losgebarsten. Rupert Murdoch's News Corporation wil op Internet voor een nog snellere ditributie van zijn produkten. MCI, Amerika's tweede bedrijf voor internationaal telefoonverkeer, investeerde maar liefst twee miljard dollar in Murdoch. MCI wil zijn software gebruiken voor een nieuwe Internet-service. Iedereen wacht met spanning wat Murdoch gaat doen. “Ik vraag me altijd af waar Murdoch nou weer mee bezig is,” zegt Tom Murphy. En voordat Turner door Time Warner werd overgenomen onderhandelde hij met Microsoft-oprichter Bill Gates over samenwerking. Onderdeel van het met veel fanfare gelanceerde 'Windows 95' is het Microsoft Network dat de gebruiker toegang verleent tot Internet. Maar op Internet wordt nauwelijks geld verdiend met het verlenen van toegang tot de information superhighway. Dat kan wel met de distributie van software. Gates wilde daarom de exclusieve rechten op de software van Turner, waaronder CNN-nieuws en de enorme MGM-filmcollectie, want die kunnen de gebruikers dan voor veel geld bekijken. Maar door de overname door Time Warner zijn de onderhandelingen tussen Gates en Turner voorlopig in de ijskast gezet.

SPROOKJE Het lijkt allemaal op een perfect Walt Disney-sprookje: de televisie- en filmprodukten en de distributeurs slaan de handen ineen en gaan samen op in een paar grote conglomeraten en hoeven zich nooit meer zorgen te maken over de afzet van hun produkten.

Maar dat sprookje dreigt met de snelle opkomst van Internet de nek te worden omgedraaid. Het Internet-model van de verspreiding van nieuws en amusement is gebaseerd op een onbeperkt aantal kanalen, iedere gebruiker heeft in principe zijn eigen kanaal. Het traditionele televisie-model is gebaseerd op een beperkt aantal kanalen (ook al zijn dat er 500) onder beheer van een beperkt aantal bedrijven.

Dus terwijl de televisie-directeuren dromen over 500 televisiekanalen, beschikt Internet nu al over 5 miljoen kanalen. De snelle ontwikkeling van Internet heeft een tijdbom gelegd onder de traditionele verspreiding van het laatste nieuws, 'Fred Flintstone', Madonna, 'Melrose Place' of 'Gone with the Wind'.

John Perry Barlow, oprichter van de Electronic Frontier Foundation (EFF), een organisatie die zich bezighoudt met de ontwikkeling van een vrij en open Internet, vergelijkt de overnamegolf op de mediamarkt met het 'schuiven van de dekstoelen op de Titanic'. De ouwe grijsaards op de directiestoelen van de mediabedrijven proberen te redden wat er te redden valt, zij weten dat hun tijd voorbij is, de tijd waarin distributiekanalen in handen waren van een paar ondernemingen.

Weinig plaats dus op Internet voor de grote jongens van de tv-industrie. “Hun macht is gebaseerd op monopolies, op het controleren van de distributie”, schrijft Newsweek-columnist Steven Levy, “maar Internet is juist in het leven geroepen om die monopolies te breken.”

Dus als de directeuren en presidenten van Walt Disney en Time Warner schuiven met de dekstoelen van de Titanic, dan is Internet hun ijsberg, aldus Levy. Tenzij de Murdochs en de Turners er in slagen ook die kanalen op te kopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden