‘Laat gemeenten en provincies experimenteren met kiesrecht voor 16- en 17-jarigen’

Beeld ANP

Een adviesorgaan van het kabinet blaast een taai politiek debat nieuw leven in: moet de stemgerechtigde leeftijd omlaag naar zestien jaar?

Zestienjarigen mogen zelfstandig een contract tekenen bij een werkgever. Ze kunnen een arts vragen hen te vaccineren, ook als ouders dit hebben geweigerd. Ze zijn bevoegd een rechtsgeldig testament op te stellen.

Wie zestien jaar wordt, krijgt een aantal fundamentele rechten, constateert de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), een adviesorgaan van regering en parlement. Daarbij ontbreekt een belangrijk element: stemrecht. De Nederlandse Grondwet schrijft voor dat de kiezer tenminste achttien moet zijn.

De Raad komt nu met een opvallend advies: haal de kiesgerechtigde leeftijd uit de Grondwet. Gemeenten en provincies kunnen dan experimenteren met stemrecht voor zestien- en zeventienjarigen. Het zal de politieke betrokkenheid onder jongeren vergroten. Volgens Sarah de Lange, bijzonder hoogleraar politicologie aan de UvA en scheidend bestuurslid van de adviesraad, is dat hoognodig. “We zien dat bij bijna alle verkiezingen de opkomst onder jongeren achterblijft. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 gingen meer mensen stemmen, maar in de categorie 18 tot 25 jaar juist minder.” Dat is zorgelijk, vindt De Lange. Ze spreekt over ‘een kloof’.

Politiek volwassen

De Lange is ervan overtuigd dat stemmen met zestien jaar goed uitpakt. “Een achttienjarige gaat het huis uit, studeren, verhuist naar een andere gemeente. Dat is een ongunstig moment om je voor het eerst te oriënteren op je politieke keuze. Een zestienjarige woont thuis, heeft nog de vaste structuur van ouders en school. Je kunt een jongere dan heel goed begeleiden.” Voorwaarde is wel, vertelt ze, dat scholen genoeg doen aan burgerschapsonderwijs.

Een veelgehoord tegenargument is dat jongeren op die leeftijd nog niet politiek volwassen zijn, oftewel: te jong om een weloverwogen keuze in het stemhokje te maken. De Lange bestrijdt dit. “Het puberbrein is heel complex. Jongeren kunnen heel impulsief reageren, bijvoorbeeld als ze ruzie met hun ouders hebben. Dat scharen wetenschappers onder de warme omstandigheden. Maar als ze beslissingen moeten nemen waar langer over nagedacht wordt, onder koude omstandigheden, dan kunnen ze dat juist heel goed. In ieder geval net zo goed als achttienjarigen.”

De Lange wijst erop dat in andere Europese landen (Duitsland, Estland, Schotland, Zwitserland) volop wordt geëxperimenteerd met jongeren-stemrecht. Oostenrijk geldt als lichtend voorbeeld. In 2005 gaf Wenen bij de gemeenteraadsverkiezingen stemrecht aan zestien- en zeventienjarigen. In 2017 gold dit ook bij de parlementsverkiezingen. 

Muurvast

Er is wat hoogleraar De Lange betreft ook een principiële reden om de kiesgerechtigde leeftijd in Nederland te verlagen. Nederland vergrijst. Kiezers worden steeds ouder. Zij nemen in toenemende mate besluiten die jongeren raken, het deel van de bevolking dat nu niet mag stemmen. De Lange vindt dat onjuist. De klimaatmars, de duizenden scholieren die dit voorjaar optrokken naar het Torentje van premier Rutte, was voor de adviesraad een ‘aanmoediging’ om na te denken hoe deze jongeren ‘actief bij de democratie betrokken kunnen worden’.

De politieke discussie over verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd zit al jaren muurvast. In 2010 concludeerden onderzoekers van de universiteit Twente na een ‘verkennende studie’ dat ‘men zich van de verwachte gevolgen van het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd waarschijnlijk niet teveel moet voorstellen’. De provincies Friesland en Zeeland wilden dit in maart dit jaar bij de Statenverkiezingen een proef houden met stemrecht voor zestienjarigen. Minister Ollongren (binnenlandse zaken) achtte deze experimenten kansloos, simpelweg omdat de Grondwet dit verbiedt. Bovendien ziet er niks in de wet aan te passen.

Hoogleraar De Lange hoopt desondanks dat er een nieuw politiek debat losbrandt over deze kwestie. De Kamer gaat nog uitgebreid met het kabinet in discussie over de bevindingen van de staatscommissie-Remkes, over de hervorming van het parlementair stelsel. “We zitten op een punt van bezinning. Nadenken over de kiesgerechtigde leeftijd hoort daarbij.”

Lees ook:

‘Geef jongeren vanaf 16 jaar stemrecht’

De politiek heeft veel invloed op het leven van jongeren, maar ze worden er te weinig bij betrokken, vinden Kevin Brongers en Lysanne van Schaik van de Jonge Democraten.

Haast iedereen heeft kiesrecht, toch missen we nog kiezers

Na vijftig jaar strijd besloot het parlement precies een eeuw geleden om iedere man van 25 jaar of ouder stemrecht te geven. Vrouwen volgden, daarna jongeren en Nederlanders in het buitenland. Maar we zijn nog niet klaar.

Op Malta mag je al stemmen als je 16 bent

In Malta mogen jongeren sinds kort al op zestienjarige leeftijd naar de stembus. Oostenrijk zette als eerste EU-land deze stap en heeft er goede ervaringen mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden