De goede raad van...

'Laat een gelote burgerjury meepraten over de stad'

Niek van Staaden, GroenLinks-raadslid in Wijk bij DuurstedeBeeld Trouw

Niek van Staaden, jurist en gemeenteraadslid in Wijk bij Duurstede, breekt een lans voor de gelote burgerjury.

Ach ja, inspraak, dat líjkt zo mooi. Betrokken bewoners die op een doordeweekse avond in een zaaltje hun mening geven over een voorstel van de gemeenteraad. Maar Niek van Staaden, raadslid voor Groenlinks in Wijk bij Duurstede, had het op een gegeven moment wel gezien. Hij trof namelijk altijd dezélfde burgers op die avonden: de leden van de actiegroepen en de ondernemers. Ook voor hen telt uiteindelijk vooral hun eigen belang.

"Wil je iets doen aan het afnemend enthousiasme voor de formele politieke structuren", zegt Van Staaden, "dan is er meer nodig." Van Staaden dient daarom deze week in zijn gemeenteraad een initiatiefvoorstel in voor 'burgerjury's' van 12 tot 24 mensen die door loting tot stand komen. "Alleen met een willekeurige selectie kun je een groep inwoners samenstellen die méér representatief is en mínder belast met een eigen of een politiek partijbelang."

De jurist Van Staaden heeft zich laten inspireren door de Vlaamse David Van Reybrouck die in 2013 met het boek 'Tegen Verkiezingen' een pleidooi hield voor loting van burgers om het verval van de democratie tegen te gaan. Volgens Paul Lucardie, politicoloog van het Montesquieu Instituut voor parlementaire geschiedenis is de 'lottocratie' vergelijkbaar met de burgerrechtbankjury in de VS en kan deze een serieus antwoord zijn op het wegblijven van kiezers in het huidige bestel.

Van Staaden heeft die ervaring ook in Wijk bij Duurstede. Twintig jaar lang is daar bijvoorbeeld gesteggeld over de herinrichting van de Markt. Grote vraag was steeds hoeveel auto's deze plek kon herbergen. "Pas toen daarbij een willekeurige groep burgers werd betrokken, in dit specifieke geval aangevuld met betrokken ondernemers, ontstond er consensus over een autoluwe markt." En zo ontstond er volgens hem plots een breed draagvlak.

Dat smaakt naar meer, dacht Van Staaden. Het samenspel tussen bestuur en een gelote burgerjury moet een vast onderdeel worden in de besluitvorming over items die de samenleving direct raken. "Voor burgers moet die jury iets vrijwilligs zijn. Heb je geen zin, dan wordt de volgende op de lijst gevraagd. Verder geldt dat juryleden goed moeten weten wat er van hen verwacht wordt, en wat niet. Het onderwerp moet duidelijk zijn, en ook de reikwijdte van het advies: dat kan nooit dwingend zijn. Als we namelijk iets moeten voorkomen, dan is het wel teleurstelling bij de deelnemers."

Maar ook voor een gemeente geldt dat de jury niet opgedrongen moet zijn. "Aanvankelijk heb ik met de gedachte gespeeld dat een burgerjury ook ongevraagd advies mag uitbrengen over welk onderwerp dan ook." Nog afgezien van de uitvoerbaarheid, zegt Van Staaden, kan zo het risico ontstaan dat de raad met een ongevraagd advies de kont tegen de krib gooit en het advies niet of beperkt overneemt. 

Daarmee wordt volgens hem het tegenovergestelde bereikt van wat hij beoogt: het vertrouwen van burgers neemt dan juist af. Het afbreukrisico kan wat Van Staaden betreft worden verkleind als de raad op één onderwerp eerst een politieke beslissing neemt over de (financiële) ruimte voor de burgerjury, waarna die de vrijheid krijgt voor het advies. Daarna wordt dat advies weer tot een politiek raadsbesluit omgevormd. De herinrichting van de Markt liet zien dat loting werkt.

Trouw besteedt aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart veel aandacht aan democratische vernieuwingen. De serie 'De Goede Raad van...' belicht wekelijks een lokaal voorbeeld. Alle afleveringen zijn terug te lezen op Trouw.nl. Heeft u voorbeelden van bestuurlijke vernieuwing? Geef ze door via H.Marijnissen@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden