Laat dominee beloven dat hij zich niet anti-joods uitlaat

De Wassenaarse dominee Mos is in zijn preek veel te ver gegaan, maar de protestantse kerk is zelf ook niet helder in haar lijn.

Er zijn momenten waarop je niet mag zwijgen. Dit is er één. De aanleiding is de preek van ds. Mos gehouden op 13 maart 2005 te Wassenaar. Toen ik het eerste bericht in Trouw las, was ik geschokt vanwege de inhoud van het bericht. Ik dacht het gaat om een andere kerk dan één die deel uitmaakt van de Protestantse Kerk in Nederland. Maar die gedachte was fout, dat werd me later duidelijk. Mijn verbazing en boosheid werden groter; zeker nadat ik de preek had gelezen.

Ik ben toch predikant in een kerk die in het eerste artikel van haar kerkorde zegt dat ze ’geroepen is gestalte te geven aan haar onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël’, van een kerk die ook uitspreekt dat ze ’tot taak heeft het inzicht in en bestrijding van antisemitisme te bevorderen.’

In de voorbije decennia is er terecht op gewezen dat onze christelijke traditie is doordrenkt van anti-judaïsme, zeg maar anti-joods denken. Dit anti-judaïsme heeft mede bijgedragen aan vele pogroms en de sjoa, de vernietiging van de Joden in de Tweede Wereldoorlog. Toch heeft deze constatering in de breedte en diepte van de kerk niet geleid tot een andere geloofspraktijk. Ik schrijf met nadruk geloofspraktijk. Want aan dode letters in een kerkorde en beleidsstukken hebben de Joden en wij niets.

Bovendien blijkt uit de laatste visienota van de Protestantse Kerk ’Leren leven van de verwondering’ dat onopgeefbare verbondenheid met Israël niet echt tot de prioriteiten behoort. Dus wat belijden we nu eigenlijk?

Graag wil ik mijn kerk dan ook oproepen te handelen naar haar kerkorde. Dat geldt ook met betrekking tot de preek van ds. Mos. Mw. Hessel Posthuma (Trouw, 27 mei) poogt nog tot een aanvaardbare uitleg van deze preek te komen. Mijn mening moge duidelijk zijn: deze preek, die alleen maar misverstanden kan oproepen, ook al was dat misschien niet de bedoeling van de schrijver, had niet geschreven, noch uitgesproken mogen worden. Bepaalde beeldspraken kunnen na de sjoa niet meer. Ds. Mos had beter moeten weten.

Wie dat niet weet, en dat geldt zeker voor theologen en predikanten, moet nodig op bijscholingscursus. Daar ligt dan ook de prioriteit in deze zaak. Het is goed dat PKN-secretaris Plaisir en directeur Feenstra gaan praten in Wassenaar, maar dan begint het pas. Er moeten keuzes worden gemaakt in de lijn van het nieuwe belijden van de Protestantse Kerk. De kerkleiding moet staan achter de klokkenluider en zich pastoraal bekommeren om ds. Mos en een ernstig gesprek met hem voeren.

Maar er is meer te doen. De synode zal erop moeten toezien dat predikanten zijn en worden onderwezen in de verhouding jodendom-christendom; dat zij kennis hebben genomen van de nieuwe inzichten op dit gebied. De werken van Heschel, Hartman, Jansen, Marquardt, Schoon, Süss, Tomson, om maar enkele namen te noemen, zullen op het curriculum van studenten aan theologische faculteiten moeten staan. De Protestantse Raad voor Kerk en Israël zal uit moeten groeien tot een leerhuis waar permanent, en samen met anderen, wordt gestudeerd op de consequenties van de nieuwe theologische inzichten voor het belijden van de kerk. We staan pas aan het prille begin. Er is nog een lange weg te gaan.

Het lijkt me wijs dat de Protestantse Kerk haar predikanten, voor de bevestiging in het ambt, vraagt een verklaring te onderschrijven waarin zij uitspreken geen uitspraken te zullen doen die anti-joods of antisemitisch zijn of kunnen worden uitgelegd.

Het is tijd voor daden. De Amerikaanse rabbijn Irving Greenberg zei eens: ’In de holocaust sterft het klassieke christendom om tot een nieuw leven wedergeboren te worden. Als dat niet gebeurt bestaat het simpel voort om voor God en voor mensen te sterven.’ Voor deze wedergeboorte is omkeer nodig. De ultieme vraag is en blijft: kan en wil het christendom omkeren of blijft het, zoals Herman Verbeek eens schreef, dom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden