Laat de Iraniërs niet de dood ingaan

Vandaag doet de rechter uitspraak in de zaak-Nasseri. We hebben de televisiebeelden van het gezin Nasseri nog op ons netvlies. Verbijsterend om te zien hoe deze man aan zijn einde is en ontroerend als hij zegt dat hij niet wil dat ook zijn dochters in hongerstaking gaan om hun vader. Tegelijkertijd dochters die met hun eigen lichaam voor het leven van hun vader opkomen. Je staat oog in oog met doodsbange mensen. Wat is dan recht?

Staatssecretaris Schmitz staat voor een geweldig probleem. Zij moet het door de Tweede Kamer goedgekeurde beleid uitvoeren. Dat betekent dat Iraniërs die uitgeprocedeerd zijn, terug moeten. De rechter bepaalt niet dat dat moet; de rechter beoordeelt slechts of de procedure die door justitie is gevolgd, al of niet wettig is.

Het zoveelste gewetensconflict voor de staatssecretaris. Als zij vasthoudt aan het geldende beleid, kan dat immers de dood van deze Iraniërs betekenen. Als zij dat beleid ten aanzien van deze mensen loslaat, krijgt het uitzettingsbeleid een tweeslachtig karakter. Al snel kun je zeggen dat de staatssecretaris bezwijkt onder dwang.

Wat is wijsheid? Ik weet dat niet. Ik weet wél, dat uit alle mogelijke hoeken van de Nederlandse samenleving signalen komen dat Iran niet veilig is, dat Iran politieke vluchtelingen tot in het buitenland vervolgt. Zeggen dat andere landen Iraniërs ook terugsturen is geen argument voor de veiligheid van dat land. Je kunt het ook zien als teken van onveiligheid van West-Europa voor Iraanse vluchtelingen.

Ik heb uitvoerig contact met justitie gehad over een Iraanse asielzoeker die is uitgeprocedeerd. Hij heeft vijf jaar in Iran in de gevangenis gezeten. Hij heeft voor de Nederlandse televisie zijn verhaal verteld, heeft in een televisiekerkdienst een gebed uitgesproken. Hij heeft zijn nek uitgestoken vooral voor zijn landgenoten. Hij moet weg, ook na alle protest, na alle verzoeken om zijn situatie nog eens nader te bekijken.

De IND-ambtenaar die belast is met het onderzoek naar zijn situatie, probeert me het verschil tussen subjectieve en objectieve vrees uit te leggen. We zullen niet ontkennen dat de man subjectief bang is, maar daar heeft hij objectief geen reden voor. Kortom geen vluchteling, want er is geen gegronde angst voor vervolging. Ik hoor het, maar begrijp het niet. Hoe kun je zoiets zeggen? Hoe kun je als reactie op de taal van de angst die boekdelen spreekt zo'n reactie geven? Wie zijn 'wij' dat we weten dat Iran objectief veilig is voor deze subjectief doodsbange mensen?

Ik weet het, de Kamer staat erachter inclusief de christelijke partijen. Onbegrijpelijk. Vlak voor de vakantie is in een sneltreinvaart besloten dat Iraniërs terug kunnen. Hier en daar proberen vluchtelingenorganisaties samen met plaatselijke kerken wat zand te strooien in de wielen van deze rijdende verwijderingstrein. Gelukkig, misschien geeft dat de tijd om alles nog eens rustig te bekijken. Liever een paar duizend subjectief bange Iraniërs hier gehouden dan op je geweten hebben dat één van hen objectief de dood tegemoet gaat.

Draagvlak

En het draagvlak in de samenleving? Daar moeten de kerken hard aan werken, zegt de staatssecretaris steeds opnieuw. Ik ben ervan overtuigd dat de kerken dit doen. Ik ben ervan overtuigd dat er een breed maatschappelijk draagvlak is om deze bedreigde mensen bescherming te bieden. En het rechts-extremisme dan? Laat dat geen argument worden in elk asieldebat. Het grootste deel van de Nederlandse bevolking is aanspreekbaar op het opkomen voor bedreigde mensen. Kerken proberen week aan week dit draagvlak te vergroten.

Wat zou het mooi zijn als politieke partijen even actief gaan werken aan een vergroting van dat draagvlak. Dat betekent voorlichting en opvoeding. Immers, voordat je naar vluchtelingen kijkt als 'probleemgevallen' kun je naar ze kijken als (mede)mensen in nood. De politiek verliest haar gezicht niet als ze een stap terug doet en mensenlevens - ook al bedreigen deze mensen zichzelf omdat ze zich met de dood bedreigd voelen - redt.

De rechter staat vandaag voor een onmogelijke opgave. De staatssecretaris moet besturen, uitvoeren wat de Kamer beslist heeft. Deze staatssecretaris heeft zich al eens eerder verzet tegen besluiten van de Kamer. Dat siert haar.

Er is de laatste tijd geen overleg geweest tussen de Raad van Kerken en de staatssecretaris. Jammer, want kerken begrijpen wel degelijk de dilemma's waar de staatssecretaris voor staat. Kerken reageren daar ook verschillend op. Een aantal kerken heeft zijn gebouw opengezet voor bedreigde Iraniërs. Alle staatssecretarissen hebben zich de laatste 17 jaren uitgesproken tegen kerkasiel. Terecht schreef Trouw in een commentaar (29 juli 1997) dat kerkasiel alleen niet genoeg is. Onze samenleving wordt geconfronteerd met de vraag hoe humaan ons uitzettingsbeleid eigenlijk is. In 1980 schreef Trouw in een hoofdredactioneel commentaar als reactie op uitspraken van staatssecretaris Haars die zei dat kerken geen vrijplaatsen zijn:

'Het afschaffen van privileges is nog niet het verschaffen van meer recht. In een waarlijke rechtsstaat moet het besef leven dat het recht op onvolkomen wijze wordt verwerkelijkt, de rechtsstaat moet niet zelf de grenzen willen aangeven waar en wanneer die onvolkomenheid blijkt. De rechtsstaat moet met andere woorden niet zijn eigen geweten willen zijn. Aanvulling en correctie op de rechtsbedeling komen van elders, bijvoorbeeld van mensen die een veilige wijkplaats verschaffen aan bedreigde minderheden. Niet de gebouwen geven die veiligheid, niet de kerkgenootschappen of hun ambtsdragers, maar mensen, burgers die willen aanvullen wat de rechtsstaat nog niet of niet meer kan.' En verder: 'Een overheid die zich niet op de knieën laat dwingen door geweld, moet tonen gevoelig te zijn voor de dreiging van geweldloosheid.'

Ik interpreteer de hongerstaking als het laatste redmiddel. Je kunt het uitleggen als geweld, je kunt het uitleggen als geweldloosheid. Hoe dan ook, niet wijken voor wat nu gebeurt is een nederlaag. Als de overheid wijkt voor deze doodernstige Iraniërs toont ze hart. Dat zal niemand haar kwalijk nemen. Stel je voor dat we na de uitspraak van de rechter opgelucht adem kunnen halen. Het zal van de rechter een Salomonsoordeel vragen.

Als dat oordeel er komt, hoop ik dat de Iraniërs weer heel voorzichtig brood en beker durven opnemen op hoop van zegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden