Laat de barbecue sissen op betere houtskool

De productie van houtskool in Afrika en Latijns-Amerika is door illegale kap en open vuur weinig duurzaam. De onderneming Echt biedt een alternatief.

U kent ze wel, die mannen die bij de eerste zomerse zonnestraal in korte broek en teenslippers hun barbecue de tuin in slepen. Of naar het park. Misschien bent u er zelf wel een. Maar wat gooit u op de bodem, zodat de saté knapperig knispert en de worstjes sappig sissen? Grote kans dat de houtskool of briketten aan de andere kant van de wereld niet duurzaam en onder slechte arbeidsomstandigheden zijn gemaakt, zegt René Toet van 'Echt houtskool en briketten'. Het kan anders.

Uit een rapport van de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties blijkt dat 80 tot 90 procent van de houtskool uit Afrika en Latijns-Amerika komt, zegt Toet. "Die houtskool wordt op de traditionele manier gemaakt. Dat wil zeggen dat illegaal gekapt tropisch hardhout op een open vuur wordt verstookt. Daar komen koolmonoxide, roet en methaan bij vrij, erg slecht voor de gezondheid en het milieu. Methaan is een sterker broeikasgas dan CO2. Bovendien worden die vuren aangestoken met zo'n beetje alles dat brandt: petroleum, spiritus, verfresten. Deze methode is ook erg inefficiënt. Voor één kilo houtskool is zo'n acht tot tien kilo hout nodig."

FSC-hout

Reden voor actie, vonden de heren van Echt. Zij halen hun hardhout uit Europa, bij FSC-gecertificeerde leveranciers. De productie van hun barbecuehoutskool is een bijproduct van de productie van houtskool voor industriële waterzuivering. Door de efficiënte productiewijze krijgen de verstookte resten eik, beuk en beukenhaag een hoge calorische waarde. Dat maakt Echt houtskool en briketten zuiniger in gebruik dan die van concurrenten, zegt Toet. "In de fabriek die onze houtskool maakt, krijg je vier tot vijf kilo houtskool van tien kilo hout."

Bovendien komen er tijdens de productie geen schadelijke stoffen vrij, legt hij uit. "Houtskool is pure koolstof waar de waterstof en zuurstof door verhitting uit zijn gehaald. Als je dat in een gecontroleerde omgeving doet, komen dezelfde stoffen vrij als bij verbranding in de open lucht, met het verschil dat ze worden opgebruikt tijdens het verbrandingsproces. Je moet het zuurstofgehalte dan wel goed reguleren. Van de warmte die vrijkomt bij de verhitting worden 200.000 huishoudens rondom de fabriek van warmte voorzien."

Dat lijkt Wolter Elbersen, onderzoeker aan de Wageningen Universiteit, wat veel. "Als je per huishouden 4000 kilo hout per jaar nodig hebt, heb je voor 200.000 huishoudens 1,6 miljoen ton droog hout nodig. Dat is meer dan de houtbijgroei van alle Nederlandse bossen bij elkaar." Toet bevestigt dat. "De fabriek in Oost-Europa staat dag en nacht aan, hij kan niet uit."

De overige claims van Echt zijn plausibel, vinden experts van de Wageningen Universiteit. Ze beamen dat het gebruik van FSC-hout duurzamer is dan niet-gecertificeerd hout, maar hebben geen cijfers over de omvang van het probleem van 'gewone' houtskool. "Bij houtskool uit ontwikkelingslanden is illegale kap inderdaad een probleem", zeg Gert-Jan Nabuurs, hoogleraar Europese bossen. Frans Bongers, hoogleraar bosecologie en bosbeheer, bevestigt dat houtskool uit tropische landen niet erg milieuvriendelijk wordt geproduceerd.

Elbersen betwijfelt of dat ook geldt voor in Nederland verkochte houtskool. "In Nederland wordt ook houtskool gemaakt van gerecycled hout."

Toet verbaast zich over deze opmerking. "De enige Nederlandse houtskoolleverancier die wij gevonden hebben, is Carbo International, maar die is failliet. Wij willen graag in Nederland houtskool maken, want er is genoeg hout beschikbaar. Dat wordt nu zelfs bijgestookt in energiecentrales."

Echt houtskool en briketten lijken dus behoorlijk duurzaam ten opzichte van niet-gecertificeerde varianten. Maar geldt dat ook voor de vergelijking met kokosbriketten, gemaakt van geperste kokosnotenschalen? Toet vindt van wel. "Kokosbriketten zijn alleen maar een alternatief voor ons product als ze van een afvalstroom worden gemaakt. Dat is niet altijd zo. De haren van kokosnoten dienen vaak als dakbedekking en de schalen worden gebruikt als souvenirs. Het hout voor onze houtskool is juist een reststroom. Haagbeuk is snoeihout en de rest is afval van de houtproductie. Bovendien worden kokosbriketten op dezelfde niet-duurzame manier gemaakt als houtskool buiten Europa: op open vuren in de buitenlucht."

Of toch gas?

Dan de vergelijking met de gasbarbecue. Is die niet duurzamer dan barbecueën op houtskool of briketten? Hierover zijn de experts verdeeld. Bongers vindt een gasbarbecue schoner voor het milieu, Elbersen ook. "Tenminste, als je naar de luchtkwaliteit kijkt. Dat hoeft niet te gelden voor het broeikaseffect. Maar ik vind houtskoolbarbecue wel lekkerder." Maarten Krol, hoogleraar meteorologie en luchtkwaliteit, denkt dat een gasbarbecue ook beter is voor de gezondheid. "Je krijgt minder uitstoot, hebt een betere temperatuurregeling en minder aangebrand vlees."

Nabuurs vindt houtskool juist duurzamer dan gas. "Onder duurzaam bosbeheer blijft het bos in stand, terwijl je er wel jaarlijks een bepaald aantal bomen uithaalt. Dat is een gesloten CO2-cyclus." Guido van der Werf, die bio-geo-chemische cycli onderzoekt aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, formuleert een middenweg. "Als je het over luchtvervuiling hebt, is gas beter, maar vanuit klimaatperspectief is houtskool waarschijnlijk beter, aangezien de CO2-uitstoot wordt gecompenseerd door aangroei."

Maakt dat Echt houtskool en briketten tot een duurzaam product? "Dit is zeker duurzamer dan houtskool uit de tropen", zegt Van der Werf. "Maar uiteindelijk is barbecueën wel een manier van eten klaarmaken die meer vervuiling veroorzaakt dan een inductieplaat op zon of windenergie. En het hangt ervan af wat voor vlees je erop legt. Kiloknallers hebben niets met duurzaamheid te maken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden