Reportage

Laagwatermalaise: 'Voor een lading die ik normaal in één schip stop, heb ik er nu drie nodig'

Laag water bij de John Frostbrug in Arnhem. Beeld ANP

De weersvoorspelling van de komende twee weken: geen regen. Het water in rivieren en kanalen staat al ongekend laag. Wat betekent dat voor de scheepvaart?

“We hopen dat het water niet verder zakt dan 1 meter 20, dan kunnen we met een beetje lading terug naar Nederland.” Terwijl veel schippers ervoor bedanken, vaart het echtpaar Ulises en Betsie Aibar deze week de Rijn op, van Rotterdam naar Breisach. Blijft de regen uit en wordt de waterstand te laag, dan ligt hun schip de Chiliandia noodgedwongen stil.

Deze bijzondere omstandigheden heeft Betsie Aibar in haar leven als schipperskind en schipper nog nooit meegemaakt. De Chiliandia vervoert normaal gemiddeld 3000 ton lading. Nu zit er maar 1100 ton aan aluminiumblokken in het laadruim.

De kleine vracht ligt vooraan in het ruim. “Ons schip hangt achterover wanneer het leeg is, door de zwaarte van de schroef, de motor en de woning. Door alleen voorop te laden komt het schip recht te liggen en achterop dus hoger”, zegt Aibar. “Mijn man en ik zitten enorm te puzzelen en discussiëren over het ideale gewicht.” Bij te veel lading voorin komt de schroef te hoog en is de Chilandia niet goed te besturen.”

Beeld Sander Soewargana

Laagwatertoeslag

Het is al de hele zomer spannend voor hen. Vanaf augustus hebben ze al minder lading. Aibar: “De scheepvaart draait om vraag en aanbod. Bij hoog water heeft onze bevrachter in Dordrecht geen schepen nodig en gaat de prijs per ton naar beneden. Nu is het andersom en vragen wij laagwatertoeslag, want bij elke centimeter lager water kunnen wij minder meenemen.”

Ondertussen wordt er bij het logistieke bedrijf waarmee Aibar werkt, Rhenus PartnerShip, non-stop gebeld en geregeld. Medewerker bevrachting Willy Geneugelijk: “Voor een lading die ik normaal in één schip stop, moet ik nu drie schepen bij elkaar zoeken.” Treinen zijn volgeboekt en het inzetten van vrachtwagens lost weinig op. “Vrachtwagens zijn duur en kunnen zo’n 30 ton aan lading vervoeren. Een aluminiumblok is al snel 10 ton en bepaalde afmetingen krijg je niet eens in een vrachtwagen.”

De scheepvaart is sterk weersafhankelijk. “Elke keer als we een reis aannemen kijkt mijn man naar de waterstanden en weersverwachtingen”, vertelt Aibar. “Maandag was er een storm bij Griekenland, toen werd voorspeld dat die naar Zwitserland zou overwaaien. Regen in Zwitserland betekent meer water in de Rijn. Maar de storm ging richting Tunesië.”

Er is dus een kans dat ze straks stilliggen in Duitsland, wat betekent dat er even geen inkomsten zijn. Aibar geeft toe dat zij en haar man een beetje zenuwachtig zijn. Maar “ondernemen is risico nemen”, stelt ze daarna nuchter. 

Drukker op de rivieren

Door de dalende waterstanden is het op de Nederlandse rivieren niet rustiger maar juist drukker: schippers moeten vaker heen en weer varen. Ze kunnen de markt nu nog voor een groot deel bedienen, zegt Leny van Toorenburg, beleidsadviseur van brancheorganisatie Koninklijke BLN-Schuttevaer. “Maar we hebben inmiddels wel echt een paar weken regen nodig. Helaas is dat niet voorspeld.”

De komende dagen daalt het niveau daarom waarschijnlijk nog verder. Experts spreken voor de Rijn zelfs van decimeters. Dan komt er toch een punt waarop de vaart goeddeels stil komt te liggen, al verschilt het per type schip wanneer dat punt is bereikt.

Volgens Van Toorenburg krijgt vooral de aanvoer van bouwmaterialen een knauw bij verdere waterdaling. Bulkgoederen als zand en cement worden voor 80 tot 90 procent per schip vervoerd.

Ook nu al varen schepen dus meerdere ritjes voor een lading die bij hoger water in één vaart mee kan. Bouwbedrijven rekenen dat door aan de klant, zegt Jurgen van der Sloot van ondernemingsvereniging Evofenedex. Hij hoort van prijsstijgingen tot bijna 50 procent. “Frustrerend voor bouwbedrijven, want door de groeiende economie is er naar bouwstoffen juist forse vraag.”

Natuur krijgt klappen

Natuurlijk kan de natuur best tegen een stootje, zegt zoetwaterexpert Michiel van den Bergh van het Wereld Natuur Fonds. Maar in Nederland is de natuur zo versnipperd en onder druk gezet dat tal van dieren en planten de laagwaterstanden wel degelijk voelen.

Zo komen vissen die vanuit zee de rivieren inzwemmen voor een dichte deur. De zeesluizen worden gesloten bij de lage waterstanden om te voorkomen dat er te veel zout zeewater landinwaarts stroomt. Funest voor de voortplanting van de zalm en forel, die stroomopwaarts zwemmen om hun eitjes te leggen.

De timing is ook ongelukkig. “In oktober migreren veel soorten van en naar zee”, zegt Van den Bergh. “Dat geldt ook voor de Europese steur, de grootste zoetwatervis. En die was al ernstig bedreigd.”

Ook voltijd rivierbewoners ervaren ellende. “Vissen als de barbeel en rivierprik, maar ook libellenlarven komen letterlijk op het droge te liggen en sterven dan. Daar lijden jagers als de otter, ijsvogel en boomvalk weer onder. Die zijn afhankelijk van gezonde vis- en libellenpopulaties.”

Ook de zo gehoopte terugkeer van zwarte ooievaar lijkt steeds minder realistisch.

Lees ook:

Het is door de droogte oppassen geblazen voor de binnenvaarttanker

De droogte heeft ook gevolgen voor de binnenvaart. De rivier staat erg laag, de vaargeul is smaller en de schepen kunnen minder diep worden beladen. Aan boord van de 110 meter lange Izar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden