Laagopgeleide vrouwen steeds vaker kinderloos

Laagopgeleide vrouwen zijn, zo bleek deze week, net zoals hoogopgeleiden steeds vaker kinderloos. Een teken van emancipatie? Misschien.

Seada Nourhussen

„Of we blij moeten zijn dat laagopgeleide vrouwen niet meer automatisch moeder willen worden?” Evelien Tonkens, bijzonder hoogleraar actief burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, weet het niet. „Het ligt volledig aan de motieven van deze vrouwen om niet aan kinderen te beginnen. Als laagopgeleide vrouwen kinderen uitstellen omdat ze problemen voorzien in het combineren van werk en zorg, dan vind ik dat slecht nieuws. Als ze gewoon meer perspectieven voor zichzelf zien en van het idee afstappen dat je geen volwaardige vrouw bent als je geen moeder bent, is het wel een vorm van emancipatie.”

Was het voorheen gebruikelijk dat laagopgeleide vrouwen snel een gezin stichtten, nu blijkt dat ook laagopgeleide vrouwen hun kinderwens uitstellen en uiteindelijk zelfs afstellen. Dat bleek deze week uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Van de generatie laagopgeleide vrouwen die tussen 1960-1964 is geboren, bleef bijna 15 procent kinderloos. Van de vrouwen met een lage opleiding die een generatie eerder (1945-1949) is geboren, heeft slechts 9 procent geen kinderen.

Een trend die tot voor kort voorbehouden was aan hoger opgeleide vrouwen. Die groep, meldt het CBS, heeft juist een plafond bereikt wat kinderloosheid betreft. Ruim een vierde van deze vrouwen – geboren in de periode 1960-1964 – is kinderloos gebleven. Net zoals de vrouwen geboren tussen 1945 en 1949.

„Op zich verbaast het me niet dat de laagopgeleiden dezelfde route doorlopen als hoger opgeleide vrouwen”, zegt Saskia Keuzenkamp, hoofd van de onderzoeksgroep Emancipatie, Jeugd en Gezin van het Sociaal en Cultureel Planbureau. „Hoogopgeleiden zijn vaak voorlopers van sociale ontwikkelingen. Ongehuwd samenwonen kwam ook het eerst in deze groep voor.” Of het ook een positieve ontwikkeling is dat laagopgeleide vrouwen het moederschap minder centraal stellen, vindt Keuzenkamp lastig te beantwoorden. „Het is goed als ze hun leven vormgeven zoals ze willen, langer actief blijven op de arbeidsmarkt en zich zo misschien zelfs weten op te werken. Dan kun je echt spreken van emancipatie en het doorbreken van een traditionele rolverdeling bij lager opgeleiden, waarbij de man meestal werkt en de vrouw thuis voor de kinderen zorgt.”

Joan Ferrier, directeur van E-Quality, kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit, ziet ook veel nadelen aan de groeiende kinderloosheid onder laagopgeleide vrouwen. „Emancipatie betekent onder meer keuzevrijheid. Als kinderloosheid een bewuste keus is, dan is er sprake van emancipatie. Zeker voor een groep waarvan eerst altijd verwacht werd dat ze vanzelfsprekend moeder werden.” Maar dat is nog maar de vraag, zegt Ferrier. „Een aanzienlijk deel van deze vrouwen zal ook ongewenst kinderloos zijn. Mogelijk omdat ze het moederschap zo lang hebben uitgesteld, dat ze op een leeftijd zijn gekomen dat het moeilijk of medisch gezien risicovoller is om zwanger te worden.”

Volgens Ferrier kan de gestegen kinderloosheid onder laagopgeleide vrouwen ook verklaard worden doordat deze vrouwen aan de welvaartsnorm van hoger opgeleiden willen voldoen. „Ze willen eerst die auto en dat koophuis. En ze zijn bereid, of voelen zich gedwongen, eerst hard te werken om zich dat te kunnen veroorloven alvorens ze aan kinderen beginnen. En dat noem ik niet bepaald een eigen keus.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden