Kybele was niet voor de poes

Rond 300 na Christus brak het christendom definitief door en sneuvelden talloze bijzondere goden. Ter gelegenheid van De Week van de Klassieken, die ditmaal religie als thema heeft, belicht Trouw enkele van de verliezers.

Wie: Kybele


Wanneer: 900 tot 300 v. Chr.


Waar: Frygië, de binnenlanden van Anatolië


Waarvoor: moeder van de wilde natuur en de wilde dieren


Er zijn zachtaardige godinnen, die je liefde beloven en huis en haard beschermen. Af en toe wat offeren, en klaar. En er zijn gevaarlijke godinnen, die meer van je verlangen en die je het liefste zou vermijden als dat kon.


Kybele is er een van de laatste categorie. Over haar gaat het verhaal dat ze verliefd werd op Attis, een knappe herder. Maar Attis moest trouwen met een prinses. Tijdens het bruiloftsfeest dreef Kybele hem tot waanzin, zodat hij zichzelf ontmande. Hij bloedde dood en veranderde in een dennenboom. Er bestaat ook nog een versie waarin Zeus van Attis een onsterfelijke god maakt.


In de werkelijkheid ging het er niet veel anders aan toe. Kybele's priesters moesten zich ook laten castreren. Het priesterschap was een hoge functie, kennelijk hadden mannen het er voor over.


En dan was er nog het ritueel waarbij een vereerder in een put ging staan en er boven zijn hoofd een stier geslacht werd, zodat hij 'gezuiverd' werd door het bloed.


Kybele werd aanbeden in Frygië, nu centraal-Turkije, tussen Ankara en Istanbul. Op afbeeldingen zie je haar zitten op een troon, met een leeuw op schoot en een grote tamboerijn in haar hand.


Ze is de godin van de wilde dieren, en van de wilde natuur in het algemeen. Vandaar de getemde leeuw. Soms zit ze in een wagen die wordt getrokken door leeuwen.


De tamboerijn verwijst naar haar cultus. Daarbij danste men zichzelf op woeste muziek in extase. Net als Attis, hoewel de afloop niet hetzelfde hoefde te zijn.


Op haar hoofd draagt ze een kroon. Soms heeft die de vorm van een stadsmuur. Behalve natuurgodin was ze namelijk ook vaak beschermster van een stad.


De godin is waarschijnlijk overgenomen uit nog oudere, matriarchale culturen. Want Kybele staat ook bekend als de moeder aller goden, die voor vruchtbaarheid, welvaart en vrede zorgde. In die vorm werd ze overgenomen door de Grieken en Romeinen, waar ze als moeder van de goden een plekje in de godenhemel kreeg. De Grieken noemden haar Rhea, de Romeinen hielden het bij Kybele of Magna Mater, Grote Moeder.


Wat blijft is het beeld van de statige godin op haar troon. J.M. Hemelrijk, directeur van het Allard Pierson Museum in de jaren zeventig, vergeleek haar altijd met koningin Juliana. De koningin hield, heel toepasselijk, de Nederlandse leeuw op schoot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden