Kwikdampen walmen ongestraft door Paramaribo

Amper regels voor goudsmelterijen, kwikuitstoot in hoofdstad acht maal te hoog

PARAMARIBO - Jeuk. Vermoeidheid. Geheugenverlies. Agressief gedrag. Hartkloppingen. Nierfalen. Blijvende beschadiging van het zenuwstelsel.

Dat een overmatige blootstelling aan kwik ongezond is, staat buiten kijf. Toch wordt in Suriname onbedachtzaam omgesprongen met het bij kamertemperatuur vloeibare metaal. Het zorgt vooral in de kleinschalige - lees: illegale - goudwinning voor gezondheidsproblemen. Maar vermoedelijk ook bij mensen die ver daarvandaan wonen, gewoon in Paramaribo.

Remy (56) werkte jarenlang op de goudvelden in het binnenland, net als zo'n dertigduizend andere mannen, Surinamers en illegaal in het land verblijvende Brazilianen. "Ik had geen idee dat het goedje zo gevaarlijk was", vertelt hij. "Mijn grootmoeder hield het vroeger in huis, in een flesje boven de deur, om boze geesten buiten te houden. Ik heb bij het goudzoeken jarenlang niet alleen kwikdampen ingeademd, maar ook vervuild water gedronken." Op een gegeven moment hielden zijn nieren er mee op. "Nu moet ik me driemaal per week laten dialyseren."

Al in 2005 werden bij metingen in Kwakoegron, een jungledorpje midden in de goudvelden, in haren van lokale inwoners dubbel zoveel kwikdeeltjes gevonden als normaal.

Op de goudvelden wordt het edelmetaal namelijk uit de modder gehaald door de opgegraven blubber te vermengen met kwik. Het giftige metaal bindt zich aan het ruwe goud, vaak zo fijn als stof, waardoor een amalgaam ter grootte van een knikker wordt gevormd. Zo kan de begeerde bodemschat uit de grond worden gehaald. Dat metaalmengsel wordt ter plekke verbrand, waardoor het kwik verdampt - en de lucht en het water sterk vervuild achterblijven.

De ruwe goudklompen die vervolgens naar Paramaribo worden gebracht, bevatten echter nog steeds zo'n vijf procent kwik. Ze belandden bijna allemaal in een van de naar schatting zestig 'goudhuizen' die de stad herbergt. Je vindt ze voornamelijk in het oude stadscentrum en in 'Klein Belém', de Braziliaanse buurt in Paramaribo-Noord. De goudzoekers trekken erheen om hun klompjes om te smelten tot één pure goudklomp en te verkopen voor harde dollars.

Vaak ontbreken speciale afzuiginstallaties, waardoor ook door Paramaribo kwikdampen walmen. Uit recente metingen blijkt dat in het stadscentrum de gemiddelde kwikconcentratie acht keer hoger is dan de internationale norm van een miljoenste gram per kubieke meter lucht.

"Vlakbij de tientallen goudhuizen zijn zelfs waarden opgemeten die zestig maal boven de internationale norm liggen", vertelt natuurkundige Dennis Wip, verbonden aan de universiteit van Paramaribo. Gewapend met een babyblauw draagbaar snuffeltoestel van Russische makelij, dat via een slang lucht naar binnen zuigt en tot op 2 miljardste gram nauwkeurig de samenstelling meet, rijdt hij al zeven jaar het land rond.

Niet alleen op plekken waar goud wordt verwerkt. "Kwik zit van nature in de aardkorst. Overal waar de combinatie van mijnbouw en hoge temperaturen voorkomt, heb je dampen", legt Wip uit. Zo zijn ook hoge concentraties gemeten in het dorp Paranam, dertig kilometer ten zuiden van Paramaribo, waar bauxiet wordt gedolven.

Maar het meest alarmerend vindt hij toch de metingen in de goudhuizen, middenin Paramaribo. "De medische gevolgen voor Suriname moeten nog worden onderzocht. Het is evenwel zeer aannemelijk dat een arbeider die veertig uur per week aan zulke hoge concentraties wordt blootgesteld, hier ontzettend onder lijdt."

Wip vindt dat de bal nu in het kamp van de regering ligt. "Die moet de goudhuizen motiveren om goede afzuigkappen met distilleerkolven op te zetten, waarmee de kwikdampen weer vloeibaar worden en kunnen worden verwerkt. Die systemen worden nu nog niet adequaat gebruikt. Blijven ze weigeren, dan zou er wetgeving moeten komen die het hen verplicht. Liever gisteren dan vandaag."

Alarmerende rapporten blijven dode letter
Het blijft de vraag wanneer de Surinaamse overheid in actie komt. Dennis Wip zat al meermaals met haar rond de tafel, maar zag zijn alarmerende rapporten dode letter blijven.

Toch beschouwt de wetenschapper zichzelf niet als een roepende in de woestijn. "Het besef van de gevaren is er zeker wel, zelfs op verschillende ministeries. Suriname treedt dit jaar misschien nog toe tot het Minamata-verdrag van de Verenigde Naties, dat dient om kwikemissie internationaal aan te pakken. Ik heb verder begrepen dat er wetgeving in de maak is, maar het gaat veel te traag."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden