Kwetsbare beroemdheden als dankbaar doelwit

WASHINGTON - Het regionale hoofdkwartier van de Church of Scientology is een fraai gerenoveerd oud gebouw in het centrum van Washington. Tot enkele jaren geleden was daar een vermaard restaurant gevestigd, maar dat is over de kop gegaan. Er boden zich geen kopers aan en het pand stond vervolgens een tijd leeg. Plotseling, een jaar of drie geleden, was het gebouw verkocht en bleek scientology de eigenaar.

Buurman advocaat Ely Hurvitz meent te weten dat de kerk het gebouw voor een habbekrats uit het faillissement heeft gekocht. Buiten de geijkte kanalen om zijn de heren naar de overheidsbank gestapt die de failliete boedel in beheer had en hebben een bod in kontanten gedaan. De bank hapte toe en scientology kreeg het pand voor de helft van de marktwaarde.

Het verhaal was daarmee niet afgelopen. De stad Washington bleek ineens buitengewoon royaal voor scientology door haar de achterstallige belasting op onroerend goed kwijt te schelden. Heel merkwaardig volgens Hurvitz. Dat kerken vrijgesteld worden van belasting is normaal, maar dat scientology in dit geval met terugwerkende kracht belasting kreeg kwijtgescholden over de periode dat ze nog geen eigenaar van het pand was, is hoogst ongebruikelijk. De gang van zaken werpt enig licht op de manier waarop de kerk opereert: zakelijk gewiekst en erg discreet. En ze beschikt over zeer goede connecties.

Zo'n veertig jaar lang was er in de Verenigde Staten een discussie aan de gang over de vraag of scientology een legitieme religie is, een sekte of een puur zakelijke onderneming die zich in een religieuze toga heeft gehuld. Over de oorsprong van scientology bestond weinig verschil van mening. Stichter was ene Ron Hubbard, science fiction schrijver van beroep, die in het begin van de jaren vijftig volgens eigen zeggen tot de conclusie kwam dat het grote geld niet in het schrijven van boeken, maar in religie te verdienen was. Zijn science fiction roman alias bijbel Dianetics werd een bestseller. Scientology was geboren.

Als gevolg van de grondwettelijk gegarandeerde vrijheid van godsdienst bestaat er in Amerika geen overheidsinstantie die kan bepalen wat wel en geen legitieme godsdienst is. Iedereen heeft het recht de meest absurde en zelfs verwerpelijke dingen te geloven. De Amerikaanse belastingdienst moet alleen vaststellen of een 'kerk' als ideële instelling al dan niet vrijstelling van belasting krijgt. Scientology werd aanvankelijk niet als zodanig erkend. Er volgden jaren van processen die de sekte steeds verloor.

In 1993, zes jaar na de dood van Hubbard, besloot de belastingdienst echter plotseling om scientology als kerk te erkennen. Niemand weet precies waarom de dienst die beslissing nam. De betreffende documenten worden namelijk geheim gehouden. Sommigen vermoeden dat het een nuchtere rekensom was: de kosten van jarenlange dure processen tegen de zeer vermogende kerk wogen niet op tegen de baten.

Verder was er mogelijk een juridische reden. De dienst pleegt een kerkgenootschap de belastingvrije status te onthouden als zij kan aantonen dat een bepaalde persoon, in dit geval Hubbard, uit zijn kerk persoonlijk gewin trekt. Na de dood van Hubbard was dat veel moeilijker te bewijzen dan toen hij nog leefde.

Anderen denken echter dat scientology in de loop der jaren zulke goede connecties had opgebouwd, tot in de top van het Amerikaanse overheidsapparaat, dat er op hoog niveau besloten is de sekte als kerkgenootschap te erkennen.

Door de jaren heen circuleerden verhalen over geheimzinnige en vaak lugubere praktijken van scientology die zich naar buiten toe als een respectabele beweging presenteert maar sommige van zijn leden terroriseert en financieel geheel uitkleedt. Het weekblad Time deed daarover een boekje open en schreef in 1991 na grondig onderzoek dat scientology zich voordoet als een religie, maar in feite een buitengewoon winstgevend commercieel bedrijf is dat zijn geld verdient door afpersing, door leden en ex-leden te bedreigen en critici te intimideren.

Net als de mafia zou men connecties tot in de hoogste instanties hebben. Volgens Time heeft de kerk zelfs instanties als de IMF en de Wereldbank geïnfiltreerd, met als doel om via inside informatie de beurs in Wall Street te kunnen manipuleren. Daarnaast beschikt scientology, aldus Time, in de Verenigde Staten over een wijd verbreid net van mantelorganisaties op het gebied van consulting en gezondheidszorg.

Rechters hebben in processen die voormalige leden tegen scientology aanspanden, de kerk schizofreen, paranoïde, corrupt, luguber en gevaarlijk genoemd. Een aantal leiders, onder wie de vrouw van Hubbard is in de gevangenis beland als gevolg van chantagepraktijken. Maar ondanks deze negatieve publiciteit is de 'kerk' blijven groeien.

Een van de redenen dat de Church of Scientology zo veel succes heeft ligt in haar basis in Hollywood. Belangrijkste trekpleisters vormen de filmsterren Tom Cruise en John Travolta, al zijn er nog tal van andere sterren die lid of sympathisant zijn. Met name de zeer succesvolle Tom Cruise, wiens films in Duitsland met een boycot werden bedreigd, is in Hollywood een invloedrijk persoon. Het is daarom in de Amerikaanse film- en mediawereld in ieders belang te laten zien dat men achter hem staat. Niet voor niets hadden verschillende ondertekenaars van de omstreden anti-Duitse open brief in de International Herald Tribune directe financiële banden met Cruise - lieden zoals het hoofd van Sony Pictures John Calley en de baas van Warner Brothers, Terry Semel.

Volgens advocaat Hurvitz is de wereld van Hollywood een dankbaar doelwit: er zijn veel kwetsbare beroemdheden die psychisch in de knoop zitten of aan drugs verslaafd zijn en daardoor een gemakkelijke prooi voor scientology worden. Onbekend met de donkere kanten van de kerk maken ze in hun naïviteit reclame voor de ideeën van scientology. Zoals David Usborne in de Britse Independent schreef: “Het is in de studio's van La Land bijna trendy om lid van scientology te zijn.” Los Angeles heeft zelfs een drukke straat vernoemd naar Ron Hubbard.

De kerk biedt dan ook in zijn 'Centrum voor beroemdheden' advies, begeleiding en training voor sterren en aankomende sterren. Prominenten als Shirley Maclaine, Priscilla Presley, Demi Moore, Kirstie Alley, Juliette Lewis en Anne Archer zijn of waren volgens insiders kind aan huis in dit Celebrity Centre.

Ook kassamagneet Cruise kwam zo binnen, via zijn eerste vrouw Mimi Rogers die lid van de kerk was. Hun huwelijk klikte niet zo best en scientology bood de filmster een cursus relatietherapie aan, die echter met echtscheiding eindigde. Dat kwam scientology goed uit, want, aldus ex-sekteleden, Mimi werd binnen scientology-kringen niet betrouwbaar genoeg geacht. Thans is bekeerling Cruise gehuwd met Nicole Kidman, ook een lid van scientology.

De Church of Scientology wordt in zijn strijd om voor vol te worden aangezien gesteund zowel door de Amerikaanse overheid als door andere kerken als Hollywood. De Amerikaanse overheid heeft geen keus. Ze mag niet discrimineren en moet daarom de door haarzelf officieel erkende Church of Scientology steunen in haar strijd tegen de Duitse overheid. Reden waarom men langs diplomatieke kanalen bij Bonn protesterend aan de bel heeft getrokken.

De respectabele National Council of Churches heeft een eigen belang om te voorkomen dat de legitimiteit van de scientology wordt aangetast. Als in de belastingvrije status van de kerk een deuk wordt geslagen kan dat een precedent scheppen dat ook voor andere kerken wel eens schadelijke gevolgen zou kunnen hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden