Kwestie van verleiden

Liturgie is liefdeskunst, een oefening in de kunst van het naderen. Je werpt je immers toch ook niet als een baksteen op je partner om daarmee de liefde te bedrijven (soms wel, zegt u?). Eerst drink je een glaasje wijn samen, je kijkt elkaar in de ogen, zegt iets liefs, eerste kus, knoopje los, tweede kus, volgende knoopje wil niet, nog eens proberen, enzovoorts.

De onderdelen van de liturgie zoals psalm, gebed van toenadering (!), kyrie en gloria zijn evenzoveel knoopjes op weg naar de gemeenschap met Christus in brood en wijn. U moet mij deze erotische beeldspraak maar niet kwalijk nemen.

De Bijbel is soms een heet boek.

Naderen houdt in dat onze wensen en driften getemd worden. De liturgie 'laat ons weten dat onze behoeften bij lange na niet zo belangrijk zijn als we denken', schrijft geestelijke Ian Paton in The Expository Times. De kerkdienst trekt onze aandacht naar iets dat daar bovenuit gaat, als de opvlucht van een meeuw boven de rommelige vloedlijn van het bestaan. En wat zie je? De eindeloze lucht en zee waarin je opgaat als, jawel, één hoogtepunt.

Pas bestond het rooms-katholieke stuk over de liturgie 'Sacrosanctum Concilium' (heilige samenkomst) vijftig jaar. Van een solo-optreden van de priester veranderde de kerkdienst in een viering door de hele gemeente. Gek genoeg blijven veel protestanten, wier oren als schotelantennes naar de preekstoel gekeerd staan, in dit opzicht een beetje in de Middeleeuwen hangen.

Toch heeft het stuk ook op protestantse kerken veel invloed gehad. In het avondmaal verschoof het accent van een begrafenis naar het vieren van het nieuwe leven. De liturgie werd meer aangekleed, zodat er een hele rits knoopjes losgemaakt moet worden.

Door 'Sacrosanctum Concilium' hebben protestanten ook de waarde van de christelijke feesten ontdekt, zoals de viering van de week voor Pasen en allerlei riten en symbolen. Dat geldt niet voor iedereen.

Ik herinner me dat ons kerkgebouw af en toe gebruikt werd door leden van een zustergemeente met een grotere zelfkennis, en dus meer zondebesef, dan wij. Die verstopten telkens de paaskaars achter het orgel, zodat we die ten slotte maar met een paar roestvrij stalen bouten van de Gamma aan de vloer vastschroefden. Omwille van de liturgie, omwille van de liefde.

Vandaag kijkt Rome zuinigjes naar het jubilerende liturgische document ('geen Oosterhuis-liederen meer'). Maar ook vernieuwers hebben kritiek. Zo stamt 'Sacrosanctum Concilium' uit de tijd van het geschreven woord. Sindsdien vond er een digitale revolutie plaats, waardoor hele generaties hun informatie opdoen via smartphones, tablets en de pc. Ze zijn gewend om met een druk op de knop te vinden wat ze nodig hebben.

Paton citeert in zijn artikel een jonge vrouw die voor het eerst in jaren naar een kerkdienst ging. Ze pruilde. Waarom? 'Je vraagt me om de muziekstijl waarvan ik hou te veranderen, de tijd die ik gewend ben om te luisteren naar een spreker, het soort mensen waarbij ik me thuis voel, de stoel waarop ik zit.'

Een liturgische trend als 'emerging worship' komt daaraan tegemoet door een meerkeuzemenu te bieden van traditionele gewaden en popmuziek, iconen en videoprojecties, korte en lange meditaties. Maar zo wordt zo'n vrouw natuurlijk nooit bevrijd van haar instant behoeftedwang. Hoe moet dat nou met de liefdeskunst?

Geef die meid de hardste stoel in het kerkgebouw, liefst naast iemand met een loopneus. En strooi er wat jeukpoeder op.

Dat zal haar leren op te vliegen als een meeuw.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden