Kweken van embryo's toegestaan

Een menselijk embryo.Beeld thinkstock

Voor het eerst zullen wetenschappers in Nederland embryo's kunnen kweken puur voor het verrichten van onderzoek. Tot nu toe mogen ze alleen onderzoek uitvoeren op 'restembryo's', die bijvoorbeeld overblijven na ivf. Alleen materiaal dat is ontstaan na een poging tot zwangerschap, is toegestaan. Het kabinet werkt aan een wijziging van de embryowet, die het onderzoekers mogelijk maakt in het laboratorium zelf materiaal van beide geslachten te combineren.

Die wet is tot nu toe streng. 'Sleutelen' aan een nieuwe mens is niet de bedoeling, is het idee. Wetenschappers wijzen er al langer op dat het verbod een belemmering is voor onderzoek dat juist kan leiden tot betere voortplantingstechnieken en voorkoming van ernstige genetische afwijkingen. In verschillende andere landen is het wel toegestaan.

Minister Edith Schippers (volksgezondheid) wil nu het verbod opheffen om drie redenen. Van mensen die bijvoorbeeld door kanker op jonge leeftijd later geen kinderen meer kunnen krijgen, wordt nu erfelijk materiaal ingevroren. Pogingen om er later een embryo van te kweken, zijn vaak niet succesvol. Meer onderzoek is nodig, en dus meer embryo's.

Principiële verandering
Hetzelfde geldt voor pogingen om uit (embryonale) stamcellen geslachtscellen te kweken die kunnen helpen tegen onvruchtbaarheid, en voor zogeheten mitochondriale donatie. Hierbij wordt de eicel van een vrouw ontdaan van erfelijk materiaal dat kan zorgen voor levensbedreigende stofwisselingsziekten, en wordt dat materiaal vervangen door dat van een donor. 'Nee, tenzij', wordt volgens Schippers het nieuwe uitgangspunt.

"In vergelijking met de huidige praktijk is dit een principiële verandering, en een stap vooruit. De huidige blokkade voor onderzoek verdwijnt", zegt Guido de Wert, hoogleraar in de ethiek van de voortplantingsgeneeskunde aan de Universiteit Maastricht.

Strikte voorwaarden
Enkele jaren geleden werd de embryowet al verruimd: toen werd het mogelijk met 'restembryo's' onderzoek te doen. "Ik zie geen fundamentele reden waarom dat wel zou kunnen, en deze wijziging niet", zegt De Wert.

De Wert wijst erop dat ook de nieuwe onderzoeksmogelijkheden aan strikte voorwaarden gebonden zullen zijn. Elk voorstel moet - net als nu met de restembryo's - worden voorgelegd aan de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek. Die commissie kijkt naar het belang van het onderzoek, en of deze techniek daarbij wel nodig is. Als er alternatieven zijn, volgt geen toestemming.

Hellend vlak
"Tegenstanders vrezen een hellend vlak, maar met deze voorwaarden lijkt mij die angst niet terecht", zegt De Wert. "We hadden verder kunnen gaan met wat we deden: de kastanjes uit het vuur laten halen door andere landen en zelf profiteren van de voordelen. Maar nu dragen we bij aan onderzoek waardoor de kans groter wordt dat alle nieuwe voortplantingstechnieken ook zorgvuldig worden uitgevoerd. Dat is in het belang van toekomstige ouders, en hun kinderen."

D66 pleit al langer voor deze verruiming, maar de coalitie en Schippers vonden een paar jaar geleden de tijd nog niet rijp. "Dit is een belangrijke beslissing waar ik al jaren om vraag", zegt D66-Kamerlid Pia Dijkstra.

SGP-voorman Kees van der Staaij blijft tegenstander: "Embryo's zijn mensen. Die 'kweek' je niet, en al helemaal niet om er experimenten mee uit te voeren. Een embryo is geen 'materiaal' wat je 'aanmaakt' om ermee te knutselen, hoe goed de achterliggende intenties van wetenschappers en anderen ook kunnen zijn."

Ook voor de ChristenUnie is de wetswijziging een stap te ver. Tweede Kamerlid Carla Dik-Faber: "Het instrumenteel gebruik van embryo's druist in tegen de menselijke waardigheid. Het doel rechtvaardigt niet alle middelen en ontneemt ook het zicht op andere oplossingen. De ChristenUnie wil inzetten op een veelbelovend alternatief."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden