Kwart van Nederlandse gemeentes komt miljoenen aan zorggeld tekort

Beeld Hollandse Hoogte

Zorg zou goedkoper worden toen het Rijk taken overdroeg aan de gemeenten. Dat klopt lang niet altijd.

Zeker een kwart van de Nederlandse gemeenten komt dit jaar miljoenen euro’s tekort, zowel om de zorg voor hun inwoners als om bijstandsuitkeringen te bekostigen. Dat berekent de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) op grond van een eigen onderzoek.

Vooralsnog moeten gemeenten dat probleem zelf oplossen, dus zinnen ze op maatregelen. Moeten ze huishoudelijke hulp alleen nog toekennen aan ouderen met weinig geld? Moeten ze kinderen die lijden onder de vechtscheiding van hun ouders langer op hulp laten wachten? Minder ondersteuning bieden aan verstandelijk gehandicapten die een coach nodig hebben om hun boterham te verdienen? Of toch het gras minder vaak maaien en de opbrengsten in zorg steken? Korten op uitkeringen kunnen de gemeenten niet.

Voor de bijstandsgelden hebben alle Nederlandse gemeenten samen een tekort van 270 miljoen, voor de WMO – waaruit onder meer de huishoudelijke hulp wordt betaald, maar ook dagbesteding of een scootmobiel – is dat 48 miljoen en voor de jeugdhulp ‘enkele tientallen miljoenen’, zegt Staf Depla, voorzitter van de VNG-commissie financiën en wethouder in Eindhoven.

Duivel schijt op de grote hoop

Zijn vereniging wil dat het Rijk over de brug komt en dat gemeenten die knel zitten niet hun eigen boontjes moeten doppen. “Den Haag moet niet denken: oh, daar heb je ze weer. Wij zeggen nadrukkelijk: er zijn ook gemeenten waar het goed gaat. Maar de duivel schijt altijd op de grote hoop.” Gemeenten waar het nu misloopt hebben tijd en geld nodig om orde op zaken te stellen, zegt Depla.

Veel van die gemeenten hollen nog altijd hijgend achter een verandering aan die in 2015 werd doorgevoerd. Toen kregen ze zorgtaken op hun bordje die voorheen bij de provincie en het Rijk lagen. Aan die overhevelingen zat een bezuiniging vast. Dat kon, was de redenering, omdat gemeenten bij uitstek in staat zijn zorg zo goedkoop mogelijk te houden. Ze kennen hun inwoners en kunnen vroeg en gericht hulp aanbieden als dat nodig is. Dat voorkomt dat mensen doorsukkelen, problemen groter worden en er langdurige specialistische hulp nodig is.

Maar de praktijk is weerbarstig, zo laat het voorbeeld van de gemeente Enschede zien. Die stad stevent af op een tekort van 14,4 miljoen dit jaar, 15 procent van het budget voor zorg en bijstand.

“De uitgangspunten kloppen, wij kúnnen het beter en goedkoper”, zegt wethouder Eelco Eerenberg. “Maar daarvoor moeten we investeren. De ruimte om dat te doen wordt kleiner en kleiner, omdat we alleen maar bezig zijn het oude systeem in de lucht te houden.”

Kost voor de baat

Enschede is een stad met bovengemiddeld hoge zorgkosten en veel armoede en werkloosheid, zegt ­Eerenberg. In de verdeling van de budgetten over alle gemeenten in Nederland wordt daar onvoldoende rekening mee gehouden. Eerenberg kent collega-wethouders in andere steden die overhouden op de bijstand. Terwijl hij in Enschede geld krijgt voor 6300 uitkeringen en er 7000 verstrekt.

Bovendien begon zijn gemeente in 2015 niet met een schone lei. Zorg die voor lange tijd was afgesproken, moet ze gewoon blijven betalen. Probleem: ten tijde van de overheveling had Enschede, net zo min als andere gemeenten, precies zicht op wie er zorg kreeg en wat die kost. Om zeker te zijn dat ze alle rekeningen kon betalen, investeerde de gemeente nauwelijks in vernieuwing.

Eerenberg geeft een voorbeeld: “Mensen krijgen soms dagbesteding bij een gespecialiseerde zorginstelling, terwijl de component ‘zorg’ niet groot is. Waarom kunnen die niet terecht bij een gewone sportvereniging? Zeker als we nog tien cliënten vinden. Maar daarvoor moeten we in gesprek met verenigingen en ondersteuning regelen.” Op den duur wordt zorg daar goedkoper van, zegt Eerenberg, maar de kost gaat wel voor de baat uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden