Update Tsjechië

Kwart miljoen Tsjechen protesteren in Praag tegen miljardair-premier Babis

Honderdduizenden demonstranten zijn zondagavond in Praag bij elkaar om te protesteren tegen premier Babis en zijn regering. Beeld EPA

Honderdduizenden mensen zijn zondag in de Tsjechische hoofdstad Praag de straat opgegaan om te demonstreren tegen premier Andrej Babis. De organisatie spreekt van een kwart miljoen deelnemers. De Piratenpartij is een drijvende kracht achter het protest.

De deelnemers hielden spandoeken omhoog met teksten als ‘ontslag’ en schreeuwden ‘We zijn hier!’. Volgens waarnemers was het de grootste massale bijeenkomst in Praag sinds de Fluwelen Revolutie, de omwenteling van 1989, die het einde betekende van het communisme in Tsjechië.

Mikulas Ferjencik is met zijn 32 jaar te jong om zich het communisme te herinneren, maar zijn generatie worstelt met de erfenis. “De jonge generatie heeft het gevoel niet te worden vertegenwoordigd door politici”, zegt de piraat-parlementariër onder de bont beschilderde middeleeuwse balken van het parlementsgebouw. “Onder jongeren tot dertig jaar halen wij meer dan dertig procent van de stemmen. Van de gepensioneerden stemt meer dan de helft op premier Babis.” 

Met zijn lange, zwarte haar, ­T-shirt en slippers oogt Ferjencik niet echt als parlementariër. “Bij een ­vergadering doe ik wel even een jasje aan”, grijnst hij, “maar geen stropdas”. In 2017 kregen de Piraten ­11 procent van de stemmen. Volgens peilingen zouden ze nu met 17 procent de tweede partij worden, na ANO van de omstreden premier ­Babis. In de hoofdstad leveren de piraten sinds vorig jaar de burgemeester. 

Waarom zijn de Piraten in Tsjechië zo succesvol? Er is geen echt liberale partij en de groenen zijn gemarginaliseerd, legt Ferjencik uit. Maar het belangrijkste is het gebrek aan vertrouwen in traditionele partijen door alle corruptieschandalen. “De Piratenpartij en ANO zijn in dat machtsvacuüm gestapt, met heel verschillende antwoorden”, zegt Ferjencik. “Babis heeft een hiërarchische organisatie opgebouwd met zijn geld en bedrijven. Wij werken grassroots, van onderop.” Nu Babis onder vuur ligt, is de Piratenpartij de logische tegenpool en een van de drijvende krachten achter de grote demonstratie die voor morgen gepland staat.

Piratennest

Hoe ze werken is zichtbaar in het ‘piratennest’ nabij het Karelsplein. In het partijhoofdkwartier is een lezing gaande over theater. “Wij zijn het piratentheater”, zegt Jelena Buchtova. De 29-jarige studeert neurowetenschappen en is hier sinds twee jaar actief. Het piratentheater reist het land door met klassieke komedies. “Het is een gebaar naar de mensen. We willen iets doen, actief zijn.” 

Ze spelen in bejaardentehuizen en in zaaltjes in de provincie. Daar komen veel oudere mensen die de piraten zien als losgeslagen jeugd, vertelt ze. “Ze denken dat wij alleen maar wiet roken. Als ze zien dat we gewone mensen zijn, trekken ze bij.”

De werkgroepen van de partij zijn als mini-ngo’s. Sommige helpen daklozen, andere organiseren bordspelavonden in het partijhoofdkwartier en weer andere helpen bij de jaarlijkse schoonmaak van de Tsjechische natuur. Leden en sympathisanten zijn verbonden in zo’n honderd facebookgroepen elk met een eigen thema en interessegebied. 

Voor Michal Macek – 28 jaar, lang haar – was E-government de belangrijkste reden om piraat te worden. “Dit is het land van Kafka; bureaucraten die je van het kastje naar de muur sturen. Een erfenis uit het communisme.”

Registratie

Drie weken geleden werd zijn dochtertje geboren. “Het duurde twee weken voordat ik haar officieel geregistreerd kreeg.” De naam die Michal wilde geven (Rela) stond namelijk niet in het ambtelijke boek met Tsjechische namen. “Dus moet je als burger aantonen dat de naam ooit is gebruikt in de Tsjechische taal.” 

Een eindje verderop staat Matej Kubicek. Geen alternatief type met lang haar, maar employé bij een rekruteringsbedrijf. Hij stemde in het verleden op de conservatieve ODS. Ook hij is de belangenverstrengeling van miljardair-premier Babis zat. “Aanhangers van Babis geloven echt dat hij het landsbelang dient en niet zijn eigenbelang”, zegt hij hoofdschuddend. Dat is niet het enige verschil. “De piratenpartij drijft op vrijwilligers. Ano drijft op geld.” 

Vandaag gaat Matej demonstreren. Voor het eerst van zijn leven. “Als er 300.000 mensen komen is het goed. Zoveel was genoeg om het indertijd het communisme omver te halen.”

Oud-communist en Multimiljardair 

De Tsjechische premier Andrej Babis wordt beschuldigd van belangenverstrengeling. Hij controleert zowel de regering die Europees geld verdeelt, als zijn bedrijf Agrofert dat veel Europese subsidies ontvangt. Een vorige maand verschenen rapport van de Europese Commissie bevestigt dit. 
Babis was informant van de communistische geheime dienst en lid van de communistische partij. Dankzij de overname van een staatsbedrijf werd hij in de jaren negentig multimiljardair. In 2011 startte hij de partij ANO. (De afkorting Actie van Ontevreden Burgers betekent ‘ja’ in het Tsjechisch.) 
Zijn leuze: ‘Bestuur de staat als een bedrijf’.
In 2013 kocht hij twee landelijke dagbladen. Sinds december 2017 vormt ANO een minderheidscoalitie met de sociaal-democraten. Deze regeert dankzij de gedoogsteun van de communisten.

Lees ook:

In Tsjechië is de premier baas van de krant

Het bedrijf van de populistische premier Andrej Babis heeft zo’n beetje alle Tsjechische kwaliteitskranten in bezit. Is er in dat klimaat nog wel ruimte voor onafhankelijke berichtgeving? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden