TaalPeter-Arno Coppen

Kwam Ida Gerhardt toevallig langs Zalk of expres?

Prees ik afgelopen maandag de lezers van deze rubriek al om hun taalbeschouwelijke kwaliteiten, daar kan ik nog aan toevoegen dat ze zich ook niet meteen laten overtuigen als ik beweer dat ‘Ik kwam langs Zalk gegaan’ (van Ida Gerhardt) ‘volstrekt foutloos Nederlands’ was. Ik deed dat natuurlijk vooral als tegenwicht tegen de stellige opvatting die de aanleiding voor de discussie was (ik ben zelf ook niet zo van al die stelligheid), maar meerdere lezers mailden mij dat zij toch echt wel iets afwijkends vonden in dat zinnetje.

Nou had ik dat ook al min of meer erkend toen ik uitweidde over het ongebruikelijke ‘gaan’ in de betekenis ‘lopen, reizen’, want ook ‘Ik ging langs Zalk’ heeft die enigszins ouderwetse uitstraling. Maar verschillende lezers opperden dat het betekeniscontrast tussen ‘komen’ en ‘gaan’ hier ook meespeelde. Is ‘komen’ niet gewoon het tegengestelde van ‘gaan’, en is de combinatie daarom niet vreemd? Daar ben ik dan op mijn beurt niet van overtuigd.

Naar mijn idee is ‘komen’ hier gebruikt als een werkwoord dat niet zozeer het arriveren betreft, maar meer een modale betekenis heeft, die je ook ziet in ‘Hij kwam te overlijden’ of ‘Wij kwamen naast een ouder echtpaar te wonen’. In beide gevallen is de betekenis van ‘komen’ dat het gebeurde je overkomt, min of meer als een verrassing.

Zo lees ik de zin ‘Ik kwam langs Zalk gegaan’ ook een beetje. Wat eruit spreekt is dat de dichteres geen doelbewuste reis naar Zalk ondernam, maar min of meer toevallig, bij verrassing zichzelf ineens gaande langs Zalk aantrof. Ik denk dus dat ‘komen’ en ‘gaan’ hier prima samen kunnen gaan.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden