Kunstruil als nieuwe trend?

De ruil die het Museum Gouda en het Haagse Gemeentemuseum onlangs sloten, kan een doorbraak zijn in de kunstwereld.

In de aanbieding: een stilleven met fruit van Vilmos Huszár, vier werken van Stansfield/Hooykaas (sculptuur/videokunst), een schilderij en tweeluik van John van 't Slot, een schilderij van Ben Willikens. Het is maar een greep uit de kunstwerken die Museum Gouda wil ruilen. Ze passen niet (meer) in de collectie en liggen daarom in het depot. In andere musea zijn ze beter op hun plaats. Daarom wil het Goudse museum aan kunstruil gaan doen.

Het uitwisselen van kunstwerken is al langere tijd een prioriteit voor musea, maar in de praktijk komt het er niet van. Te veel gedoe en bovendien hebben museumdirecteuren en conservatoren er vaak moeite mee om afstand te doen van 'hun' kunstwerken. Maar misschien gaat het er toch van komen nu Museum Gouda en het Gemeentemuseum Den Haag een eerste succesvolle ruil hebben gedaan.

Het initiatief lag bij directeur Gerard de Kleijn van Museum Gouda. Hij heeft zo'n twintig werken in het depot liggen die niet (meer) passen in de collectie. Ze dateren uit de tijd dat Gouda investeerde in vernieuwende, hedendaagse kunst. Het museum vaart nu een andere koers, met een focus op negentiende-eeuwse Franse en Nederlandse schilderkunst. In de collectie zitten werken van onder meer Daubigny, Fantin-Latour, Odilon Redon en Courbet. Ook voor kunstenaars die met de Goudse regio zijn verbonden, zoals Leo Vroman en Marjolijn van den Assem, is er plaats in het museum.

De Kleijn benaderde diverse musea. Alleen in Den Haag vond hij in directeur Benno Tempel een medestander. Gouda kreeg het felgebegeerde schilderij 'Fantasie' van Henri Fantin-Latour uit de collectie van het Haagse museum. Dat mocht op zijn beurt een abstract drieluik van Marthe Wéry ophalen in Gouda.

Met andere musea kon De Kleijn (nog) geen deal sluiten. De interesse is er wel, constateert hij, maar musea staan nog onwennig tegenover dit fenomeen. De 'doorbraak' die hij met Benno Tempel heeft gerealiseerd, trekt mogelijk andere musea over de streep. "Het is in alle opzichten een win-win situatie. Kunstwerken verlaten het depot en worden zichtbaar voor het publiek. Musea kunnen zo hun collecties versterken en toegankelijker maken." De Kleijn erkent dat het wel maatwerk is. Het vraagt van de musea dat ze zich verdiepen in elkaars collecties.

Dat de ruil met het Gemeentemuseum zo soepel tot stand kwam, is volgens De Kleijn vooral te danken aan de persoonlijke bemoeienis van directeur Tempel. De Kleijn: "Toen ik met mijn lijstje aankwam, zei hij meteen: we gaan het doen, uiteraard wel na overleg met het gemeentebestuur, de eigenaar van de collectie." Als er met conservatoren moet worden overlegd, wordt het lastiger, ondervond De Kleijn. "Dan is de conservator hedendaagse kunst enthousiast over ons aanbod, maar wil de conservator negentiende-eeuwse kunst niet het werk kwijt dat wij graag willen." Daardoor liep een ruil met onder meer Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam spaak. "Divere conservatoren zijn in ons depot geweest, sommigen wilden wel ophalen, anderen wilden niet brengen."

De stap om iets af te staan, ook al is het in ruil voor een ander kunstwerk, blijkt vaak nog te groot. Zo dacht De Kleijn een goede deal te hebben met het Stedelijk Museum in Schiedam. "Ik had een Isaac Israëls op het oog en bood zelf een paar mooie tekeningen van Marlene Dumas aan. Daar zeg je toch geen nee tegen. Maar ze durfden het uiteindelijk toch niet aan om de Israëls weg te doen. Het zijn nu bruiklenen geworden. Mogelijk dat het in de toekomst alsnog tot een definitieve ruil komt."

Met Museum Arnhem kon De Kleijn geen zaken doen, omdat het ontzamelbeleid daar nog niet zwart op wit staat. Voor het Stedelijk Museum in Amsterdam had hij vier werken van Stansfield/Hooykaas in de aanbieding, die daar naar zijn smaak uitstekend zouden passen. "Het Stedelijk wees het aanbod af, omdat kunstruil niet in hun beleid past." Volgens een woordvoerder van het Stedelijk is het niet zo 'dat ruilen an sich niet in het beleid past'. "We staan er in principe voor open, mits de ruil in verhouding is en beide partijen ten goede komt."

De Kleijn: "Het heeft misschien nog tijd nodig, maar ik ben ervan overtuigd dat we met het Gemeentemuseum Den Haag een trend hebben gezet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden