Kunstmestkoning klemgezet

De smelterij van Norilsk Nickel in Siberië. Na de olie- en gassector wil het Kremlin ook de mijnbouwsector in Rusland onder controle krijgen. (AP)Beeld AP

Grondstoffen zijn de kurk waarop de Russische economie drijft. De winning daarvan staat steeds meer onder controle van het Kremlin.

Zelfs de kunstmestkoning van Rusland kan niet uit de greep van het Kremlin blijven. Dmitri Rybolovlev, een van de vele Russische miljardairs die hun vermogen vergaarden met winning en verkoop van grondstoffen, lijkt het nieuwe doelwit te zijn in een campagne van premier Poetin en de zijnen om nu ook de mijnbouw stevig in handen te krijgen.

Het bedrijf van Rybolovlev, Uralkali, produceert potas. Dat is een mengsel van zouten en dient als grondstof voor kunstmest. Het wordt in grote hoeveelheden geëxporteerd, onder meer naar China.

Half november belandde de koers van het bedrijf in een duikvlucht. Aanleiding was een onderzoek dat de regering liet uitvoeren naar het instorten in 2006 van een van de mijnen van Uralkali, waarbij een enorm gat in de grond ontstond. Spoorlijnen raakten daardoor onbruikbaar en huizen onbewoonbaar. Een eerder onderzoek concludeerde dat het bedrijf geen blaam trof, maar de nieuwe interesse van de regering voedde speculaties dat Uralkali alsnog zwaar zou gaan boeten.

Er speelt bovendien meer. Anders dan de olie- en gassector en de transportsector is de Russische mijnbouw nog grotendeels in handen van zakenlieden en niet in handen van de staat. Sinds de zomer tornt het Kremlin daaraan. Premier Poetin hekelde in juli in ronde bewoordingen het mijnbouwbedrijf Mechel, dat belasting zou hebben ontdoken. Dat herinnerde iedereen gelijk aan het lot van het oliebedrijf Joekos, dat in 2006 in stukken werd gebroken en opgekocht nadat de staat het voor tientallen miljarden aan belastingen had opgelegd. Joekos-eigenaar Cho-dorkovski belandde in een strafkamp.

Begin november volgde inmenging bij Norilsk, de grootste nikkelproducent van Rusland. Daar vochten de oligarchen Potanin en Deripaska elkaar maandenlang de tent uit in een strijd om zeggenschap. Het Kremlin, meldde Potanin tijdens een persconferentie, had geëist dat de twee de zaak zouden bijleggen. De regering schoof vervolgens Aleksander Volosjin naar voren om in de raad van bestuur van Norilsk te gaan zitten. Volosjin was ooit chef-staf onder Poetin en is een voormalige baas van Ruslands huidige president Dmitri Medvedev. Zijn zitting in de raad van bestuur van Norilsk, waar deze maand formeel over wordt besloten, laat zien dat het Kremlin grote greep heeft gekregen op het bedrijf.

De druk op Uralkali past in dat rijtje, temeer daar het onderzoek in gang is gezet door Poetins rechterhand Igor Setsjin. Die zat volgens velen ook achter de ontmanteling van Joekos. Als het nieuwe regeringsonderzoek uitwijst dat het bedrijf schuldig is en de staat door het instorten van de mijn veel geld aan belastinginkomsten is misgelopen, kan dat het bedrijf miljarden gaan kosten en richting faillissement jagen. Ook kan het zo verzwakt raken dat het een prooi wordt voor overname door een staatsbedrijf.

Uralkali lijkt eieren voor zijn geld te kiezen. Het zou alsnog ruim 200 miljoen euro willen bijdragen aan de kosten die door het instorten van de mijn zijn veroorzaakt. Na dat bod suggereerde een minister dat het onderzoek misschien zonder grote gevolgen blijft. De aandelen van Uralkali stegen op de beurs van Moskou gelijk met 22 procent, maar zijn nog steeds slechts een procent of tien waard van wat ze op hun hoogtepunt in juni waren.

De vraag is echter of het Kremlin alleen geld wil zien of blijvende greep wil krijgen. Zo is Rybolovlev ook nog voor 20 procent eigenaar van de andere potas-producent in Rusland, Silvinit. Feitelijke staatszeggenschap over de gehele winning van een grondstof is soms de uitkomst geweest van dit soort interventies. Nu door de financiële crisis ook een miljardair als Rybolovlev in geldproblemen verkeert, is het een mooi moment om door te pakken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden