Kunstig natuurkabaal in de stationshal

Natuur in de kunst | De Britse kunstenaar Marcus Coates brengt actuele odes aan de natuur. En dat op een locatie als station Utrecht Centraal. Zondag verzorgt hij een optreden over de lokroep van de vos.

Wie vandaag door de hal van station Utrecht Centraal loopt, krijgt ongevraagd een dierenweetje op zich afgevuurd. 'De eerste jongen van de grijze zeehond worden geboren'. Het staat in dikke witte letters te lezen op een hangend, zwart informatiebord.

Het digitale scherm - pal naast snackbar 'Smullers' en een pinautomaat- heeft elke dag zo'n actuele wetenswaardigheid over de natuur in petto. Het levert verbaasde blikken op van voorbij struinende treinreizigers. Je ziet ze denken: wat geinig. Maar ook vaak: waar gáát dit over? Het natuurbericht van gisteren: 'Op de bast van hulststruiken kan het zeer zeldzame schriftmos worden gevonden'.

De digitale natuurkalender is een creatie van de Britse kunstenaar Marcus Coates (1968), een fervent vogelaar en natuurliefhebber. Het project, 'Arrivals / Departures' genoemd, begon op 1 juni. Het bord hangt er een jaar. Een mededeling over de bloei van de giftige hondstongvaren zal op 31 mei 2017 de laatste zijn.

Coates hoopt dat mensen op het bord 'de tijd van de natuur' kunnen aflezen. Juist in deze hal van staal en beton, waarin de gewone klok regeert. Wie in alle drukte iets meekrijgt over rode kelkzwammen, staartmezen of de hermelijn beseft volgens Coates: planten en dieren houden er een eigen agenda op na.

Zo'n beetje elke maand verzorgt de Londense kunstenaar een 'performance', gekoppeld aan actuele berichten over flora en fauna. Iedereen mag meedoen. Gepland of spontaan. Hoe dat verloopt? Vorige maand bracht Coates samen met zo'n honderd studenten een kunstzinnige ode aan de zalm. Reden: het was de tijd van het jaar waarin deze vis doorgaans begint aan een zwemtocht tegen de stroom in, op weg naar een plek om te paaien en eitjes te leggen. De kunstenaar wijdde er een 'tegen-de-stroom-in-dag' aan. Deelnemers lagen in de gekste houdingen te spartelen.

Begin van de herfst baarde Coates opzien met een vogelorkest. Als ode aan hun ochtend- en avondgezang trommelde hij de leden van zangkoren op. Iedereen bootste een vogelsoort na. Deelnemers vertolkten de koolmees, het winterkoninkje, de boomklever en de spreeuw. Coates liet ook een koor in zwarte kleding opduiken, zangers vermomd als vleermuis. Ze sisten, slaakten mysterieuze kreten.

Andere keren droegen mensen als insect verkleed spirituele teksten voor. Kinderen zwierden als vogeltje rond. Ook de doodshoofdvlinder stond een keer centraal. Dat was in oktober, omdat dit insect in die maand zijn laatste vlucht zou maken. Griezelig? Mooi juist en spiritueel, vond Coates. Hij bouwde een speciale doodshoofdvlinderkamer op het station. Wie wilde kon daar een persoonlijke boodschap achterlaten aan een overledene.

'Wie goed kijkt, ziet veel dierlijk gedrag op het station'

Natuur staat centraal in uw kunst. Waarom?

"Kunstenaars hebben de verantwoordelijkheid om grote vragen te stellen. Een belangrijke daarvan vind ik: hoe verhouden we ons als mens tot de omgeving? Wij focussen vooral op cultuur, maar we zijn zelf ook nog natuur. Maar wat stelt onze relatie mens versus andere dieren nog voor? Of die met planten en rotsen? Dat is een wetenschappelijke vraag, maar vooral ook iets om te ervaren."

En dat op een kaal station?

"Ja, dat is daarvoor een interessant terrein. Dit grote station is een plek waar veel mensen komen, dag in dag uit. Alles is er straks, plat, hard en fel verlicht. De omgeving heeft iets 'exclusief menselijks'. Voor natuur lijkt geen ruimte. Maar als je goed kijkt zie je toch veel dierlijk gedrag. Kuddegedrag natuurlijk. Maar het rondtrekken van mensen doet ook sterk denken aan de vaste routes die vogels vliegen, of vleermuizen. Je ziet ook de beweging van ronddwalende bijen terug."

Hoe reageren mensen op uw werk?

"Het valt op dat ons gedrag op het station genormaliseerd is. De meeste mensen doen hetzelfde. We houden ons aan ongeschreven regels. Via de publieke kunstprojecten doorbreek ik dat samen met anderen, door te zingen als vogels of door andere dieren na te bootsen. Dat maakt iets los. Ongeremd zijn, dat bevalt wel. Het brengt bij veel personen een lach op het gezicht. Mensen die meedoen met mijn projecten voelen zich opgelucht en bevrijd. Maar op het informatiebord met wetenswaardigheden over de natuur reageren mensen ook wel eens negatief. Op zoek naar praktische reisinformatie denken ze: wat heb ik hier nou aan?"

U gebruikte eerder echte dierenvellen. Levert dat kritiek op?

"Behalve huiden gebruik ik soms ook opgezette dieren. Die zijn in alle gevallen van dieren die door ouderdom overleden zijn, of aangereden door een auto. Ik gebruik deze dieren om hun kracht en schoonheid te laten herleven. Het kan soms wel eens shocking overkomen, dat is waar. Maar mensen snappen en waarderen het wel als ik mijn bedoeling uitleg, is mijn ervaring."

U gaat vaak de natuur in. Wat trekt u aan?

"De natuur is voor mij als een opgehouden spiegel. Ik kan er mezelf helder zien, zijn wie ik echt ben. Ik ga er op uit om dieren en planten te bekijken. In het bos of op de velden wil niemand me iets verkopen, of vertellen hoe ik moet denken."

Komende performances bij natuurweetjes

11 december: 'Mannetjesvossen - rekels - roepen in de nacht, op zoek naar een vrouwtje om mee te paren'. Coates brengt om 16.00 uur met een koor een muziekstuk ten gehore, gebaseerd op de lokroep van de vos.

27 januari: 'De sneeuwklokjes prikken hun eerste blaadjes door de sneeuw'. Een avondparade door de straten van Utrecht, om de winter te verjagen. Coates maakt daarvoor 'sneeuwklokjeskostuums' met de deelnemers.

13 februari: 'De grote bonte specht begint met roffelen om zijn territorium veilig te stellen'. Bij deze 'percussie-performance' wordt straatmeubilair gebruikt om op te trommelen.

14 februari: 'Houtsnippen markeren hun broedterritorium in geschikte bossen'. Een datingshow, op deze Valentijnsdag. Singles rennen rondjes om het stationsgebied om indruk te maken op andere vrijgezellen.

Meer informatie is te vinden op www.publicworksutrecht.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden