Kunsthal van Koolhaas heeft internationaal niveau

Kunsthal Rotterdam, Westzeedijk 341; open di t/m za 10-17u, zon en feestdagen 11-17u. De openingstentoonstellingen zijn: 'Hofcultuur uit Indonesie' t/m 17 jan; 'Het koninklijk paleis', een presentatie van 12 Nederlandse musea, t/m 24 jan; 'Rotterdamse kunst', t/m 10 jan; 'Rotterdam in de jaren '50, vijf fotografen,' t/m 3 jan; Werken op papier van Andy Warhol, Anselm Kiefer en Francesco Clemente, t/m 3 jan; Logo's voor de Kunsthal, t/m 4 jan.

Zes tentoonstellingen tegelijk in een gloednieuw gebouw maken van de Rotterdamse Kunsthal een echte Kunsthal van internationaal niveau: geen museum, geen collectie, maar een tentoonstellingsmachine, naar het voorbeeld van de Duitse en Zwitserse Kunsthallen. "Opbouwen, afbreken, volgende ronde" , typeert Van Krimpen de functie van het gebouw. Daarbij verwijst het woord 'hal' in Rotterdam ook naar het gebouw van de Holland Amerika Lijn aan de Wilhelminakade waar, voordat de Kunsthal klaar was, grote exposities werden gehouden.

Voor Rem Koolhaas was er nogal wat aan gelegen dat dit project in Nederland goed zou worden ontvangen. Zijn architectuur is hier lang niet zo gezien als in het buitenland, zeker na zijn veelbesproken en -bekritiseerde Byzantium in Amsterdam en Muziek- en Danstheater in Den Haag. Dit keer zullen echter zelfs fervente Koolhaas-haters van zijn ontwerp onder de indruk raken. Perebomen, rubber en gras op het dak, scheeflopende, vierkante kolommen in het cafe-restaurant en kale boomstammen als dragers van het plafond in de expositiezaal op de eerste verdieping - wat klinkt als een modernistische kermis, is hier een goed doordacht geheel.

Koolhaas bedenkt liefst nieuwe oplossingen en toepassingen om zijn vormen en materialen dubbele betekenissen te geven. In de Kunsthal is dit opvallend goed gelukt. Omdat de gemeente Rotterdam hem eveneens vroeg om het ontwerp voor het Museumpark te maken, kon van park en hal samen een bijzonder geheel worden gemaakt. Het begroeide dak van de Kunsthal is het 'voorterrein van het Museumpark', zoals Koolhaas het zelf noemt. In dit licht bezien, vormen de boomzuilen binnen een mooie brug tussen hetbouwmateriaal en park buiten.

Dualiteit

Ook in combinaties als gepolijst beton, golfplastic en parket gaf Koolhaas zijn thema 'de dualiteit tussen stad en park' vorm. In dit geval was ook sprake van een letterlijke dualiteit. De Kunsthal staat op een plek waar het park door de veel hogere Westzeedijk wordt afgeschermd. Park en stad lagen daardoor strikt van elkaar gescheiden. Koolhaas maakte een verbinding door een schuin oplopende hellingbaan dwars door het gebouw te laten lopen. Het is de bedoeling dat deze doorgang openblijft. Als dat kan; het bouwterrein van het Museumpark-in-aanbouw is nog teveel bevolkt door junks om de hekken ook 's nachts open te laten.

De schuine baan van de doorgang buiten komt binnen terug. Het restaurant heeft een aflopend plafond, de erboven gelegen gehoorzaal daardoor een aflopende vloer. Hoger gelegen verdiepingen kunnen op twee manieren worden bereikt: via het circuit van schuine hellingbanen dat de tentoonstellingsruimtes verbindt of via de trappen van de zijgalerij, waar een aparte expositie kan hangen. Om deze twee smalle, boven elkaar gelegen verdiepinkjes toch daglicht van boven te geven, bedacht Koolhaas een scheidingsvloer van metaalrasters, afgedekt met een halftransparante laag.

De openingsexposities zijn even divers als de formaten en sferen van de tentoonstellingsruimtes. Wel is Rotterdam in het aanbod van Van Krimpen duidelijk aanwezig. Hofkunst uit Indonesie wordt getoond in een ruimte met weinig ramen. In de 'daglichtzaal' richtten twaalf Nederlandse musea een deel van de ruimte in als de kamers van een denkbeeldig paleis, een idee van Frans Haks, directeur van het Groninger Museum. De lichtval in deze 'daglichtruimte' is ronduit schitterend, door de halftransparante lichtkoepels waar Koolhaas de klimaatbeheersingsinstallaties in stopte, en door de wand van 'glasplanken', die door hun groene en blauwe zijkanten een mooie, zachte tint aan het invallende licht geven.

In het prentenkabinet (een tamelijk lage ruimte zonder daglicht) hangen onbekende tekeningen van Andy Warhol, Francesco Clemente en Anselm Kiefer uit prive-collecties en foto's van Rotterdam uit de jaren vijftig. De Kunsthal zal vaker werk uit prive-verzamelingen tonen. De zijgalerij herbergt Rotterdamse, 20ste-eeuwse kunst uit de collectie van museum Boymans en in de gang die de twee grote expositiezalen met het cafe en het auditorium verbindt, hangen voor de Kunsthal ontworpen logo's.

Koolhaas' Kunsthal is een bijzonder geslaagd gebouw. Het oogt helder en eigentijds, is veelvormig en past uitstekend in Rotterdam. 'De parkeergarage' zeggen de Rotterdammers al, en in dit geval is dat een compliment. De architectuur is zeer functioneel en niet te opdringerig, maar evengoed creatief, karakteristiek en eigen. En dat redelijk binnen het gestelde budget. Van Krimpen schat dat het totaalbedrag nooit meer dan 32 miljoen gulden wordt, waarvan 20 miljoen van Rotterdam, 5 miljoen van het rijk en nog enige miljoenen uit rente-inkomsten komen.

Met anderhalf miljoen op jaarbasis betaalt de gemeente Rotterdam de exploitatiekosten. De rest zal van sponsors en entreegelden moeten komen, van de pacht van het restaurant, verhuur van de gehoorzaal en de opbrengst van reclame op het billboard tegen de toren, die boven de Westzeedijk uitsteekt.

Dat het beoogde bezoekersaantal van 150 000 per jaar gehaald zal worden, is waarschijnlijk. De programmering van de Kunsthal is divers, met massatrekkers als een tentoonstelling van Nederlandse autoontwerpers en de Indische hofkunst van nu. "Een bolwerk van de meest recente hedendaagse ontwikkelingen hoeft het hier niet te zijn," zegt interim-directeur Van Krimpen ('interim', omdat hij van plan is zich over een jaar als directeur terug te trekken), "al zal ik er zeker iets van laten zien." Bezoekers wegtrekken van de andere Rotterdamse kunstinstellingen doet de Kunsthal volgens hem ook niet. In een contract met de gemeente legde Van Krimpen vast dat zijn tentoonstellingsbeleid dat van de andere Rotterdamse musea niet zal bijten. Geen enkel probleem: "De aanbiedingen uit het buitenland beginnen binnen te stromen. Bovendien werken de Rotterdamse musea wel vaker samen. Wanneer de Kunsthal zich op het terrein van museum Boymans zou bewegen, bestaat altijd de mogelijkheid om entreegelden te delen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden