Reportage

Kunstenaars vieren hun herwonnen vrijheid in Mosul

In het onlangs geopende boekcafé van Mosul worden ook debatten en muziekoptredens georganiseerd.Beeld ©eddy van Wessel

Mosul ligt nog grotendeels in puin, maar de culturele wederopbouw van de Iraakse stad is begonnen. Met kunst, muziek en discussies, en zelfs een boekcafé is het er nu al beter dan vóór IS, zeggen bewoners.

Een luitspeler die in een zwartgeblakerd gebouw zit te spelen. Een contrabas waarvan de klanken de resten beroeren van de Al-Noori-moskee waar zelfverklaard kalief Al-Baghdadi preekte. Schilderijen opgehangen tussen de resten van vernielde universiteitsgebouwen. Jongeren die met kleurige graffiti muren versieren.

Het zijn beelden die onder de bezetting van de islamitische groep IS ondenkbaar waren. "Wie toen aan kunst deed, werd vermoord", zegt Marwan Tariq (40), die les geeft aan het Instituut voor de Kunsten van de Universiteit van Mosul. "Maar nu, na IS, is de situatie zelfs beter dan voor de bezetting."

Hij was een van de eersten die het instituut op de deels platgebombardeerde campus binnengingen na de bevrijding begin 2017. De ravage die IS had aangericht was verschrikkelijk. "Alles dat iets met kunst te maken had, was kapot. Piano's, luiten, gitaren, maar ook schilderijen en plastieken."

Samen met studenten toog hij aan het opruimen, zonder enige hulp van de Iraakse regering, die vooral uitdraagt dat zij die tijdens de bezetting in Mosul bleven, wel met IS zullen hebben geheuld. Anderzijds is er angst voor achtergebleven IS-aanhangers, die nog regelmatig worden opgepakt. "Daarom zie je in de kunst nog weinig terug over de bezetting", zegt Tariq, en speelt die inhoudelijk geen rol bij de verwerking. Het voorbeeld van een yezidi-kunstenaar in Iraaks Koerdistan die de ontvoering van zijn volksgenoten onderwerp maakte van zijn schilderijen, wordt in Mosul nog niet gevolgd.

Reddingsactie

Dat wil niet zeggen dat kunstenaars hun vrijheid niet vieren, zegt Ali al-Baroodi (35), een docent Engels die als een chroniqueur de ontwikkelingen in zijn stad fotografeert. Bijvoorbeeld de expositie die Tariq en anderen al in mei vorig jaar in Oost-Mosul organiseerden, toen de strijd tegen IS aan de overkant van de Tigris nog woedde. Foto's en schilderijen, tentoongesteld tegen de zwartgeblakerde resten van een universiteitsgebouw, opgeluisterd door musici.

Hij fotografeerde ook de reddingsactie van studenten, docenten en andere vrijwilligers, voor boeken die de door IS aangestoken brand in de universiteitsbibliotheek overleefden. "Ik kon mijn tranen niet tegenhouden toen ik de schade zag", zegt hij. Hij werkte zelf ook mee. "We wisten zesduizend boeken te redden."

Dankzij een oproep van historicus Omar Mohammed, die tijdens de bezetting bekendheid kreeg als blogger Mosul Eye, arriveerden duizenden boeken uit het buitenland om de collectie weer aan te vullen.

Ook de muziek kwam terug: de Belgische journalist Rudi Vranckx arriveerde na een actie in oktober met tientallen instrumenten. En Al-Baroodi was gelukkig toen hij stadgenoten weer in het openbaar muziek hoorde maken. "We waarderen dingen pas als we ze kwijt zijn," zegt hij.

"Veel musici zijn vermoord", vertelt hij. En niet alleen door IS. De repressie begon een paar jaar na de Amerikaanse invasie van 2003, toen radicale moslims steeds machtiger werden in de stad. "IS is als een geest. Je kunt ze niet zien, maar ze zijn er. Ze regeerden al sinds 2005, en sinds 2014 in het volle licht. Het is niet makkelijk hun aanwezigheid te beëindigen."

Zijn vader waarschuwt hem dan ook dat hij voorzichtig moet zijn, maar Al-Baroodi vindt dat hij de opdracht heeft. Net als velen vergelijkt hij de situatie van nu met die van direct na 2003, toen mensen de verandering met beide handen aanpakten. Tot de extremisten kwamen.

Daarom opende Fahad Sabah (30) samen met een vriend een boekcafé, het eerste ooit in de stad. Daar biedt hij jong en oud een rustige plek om te lezen of werken, met een koffie of thee erbij. Trots vertelt hij dat hij ook sjiitische boeken verkoopt - daarmee is nog een taboe gesneuveld in soennitisch Mosul.

Angst 

Bovendien biedt hij een platform voor wekelijkse discussieavonden over boeken en muziekoptredens. Mosul is veranderd na IS, zegt ook hij. "Vroeger kon je door de angst niet discussiëren. Nu is de samenleving meer open. Kijk naar ons café, wat we doen, wie er komen. We zijn een van de eerste openbare gelegenheden waar zowel mannen als vrouwen komen."

De seksen waren in de conservatieve stad al jaren gescheiden. De plattelandsmentaliteit overheerste, zegt Sabah. Hij wil zich inzetten om, anders dan na 2003, de nieuwe openheid vast te houden en uit te bouwen. "Daartoe moeten we allereerst onze problemen begrijpen en onze grenzen verkennen. Het zal niet makkelijk zijn, en we moeten er hard aan werken."

Lees ook:

Ook de wederopbouw van Syrië is een puinhoop

Syrië ligt in puin nu de oorlog op zijn einde loopt. De VN schatten dat het 250 miljard dollar kost om het land te herstellen. Maar de landen die bijdroegen aan de vernietiging staan niet te trappelen om het land weer op te bouwen.

Hoe de Nederlandse overheid een Syrische 'terreurbeweging' faciliteerde

De Nederlandse regering leverde officieel voor ruim 25 miljoen euro aan niet-dodelijke hulpgoederen aan de ‘gematigde, gewapende oppositie’ in Syrië. Maar de hulp ging in het geheim ook direct naar terroristen, blijkt uit onderzoek van Trouw en Nieuwsuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden