Kunstenaars klagen niet meer

Jonge kunstenaars kunnen zich prima redden, ook zonder subsidies. Ze zijn er heel handig in om dingen gedaan te krijgen en aan geld te komen. Ze zijn initiatiefrijk en sociaal vaardig.

'Buitengewoon inspirerend' vond directeur Wim van Krimpen van het Gemeentemuseum Den Haag de bezoeken die hij onlangs bracht aan ateliers van jonge kunstenaars. “Het viel me op hoe zelfbewust, opgewekt en ondernemend kunstenaars tegenwoordig zijn vergeleken met vroeger, met de BKR-tijd. Toen was kunstenaar zijn een klagerig vak. Er werd veel gezeurd en gemopperd, maar het eigen initiatief was vaak ver te zoeken.“

Het afschaffen van de BKR-regeling heeft een heilzame werking gehad en een nieuw type kunstenaar voortgebracht, meent Van Krimpen. Hij is onder de indruk van de creativiteit waarmee jonge kunstenaars hun weg weten te vinden in de maatschappij. Dat was in de BKR-tijd wel anders, toen kunstenaars verzekerd waren van een continue inkomstenbron, omdat er altijd afnemers waren voor hun werk: eerst het rijk, later rijk en gemeentes.

In 1987 werd besloten de regeling af te schaffen, omdat ze onbetaalbaar werd en gemeentes en rijk niet meer wisten wat ze aan moesten met de duizenden aangekochte werken. Jonge kunstenaars komen nu nog wel in aanmerking voor een startstipendium, maar de tijd van jarenlange subsidiëring is voorbij.

Of dat ook heeft geresulteerd in een hogere kwaliteit van de kunst, durft Van Krimpen niet te zeggen. Dat is moeilijk te meten. Maar het is er wel een stuk levendiger en inspirerender op geworden in de ateliers. Van Krimpen bekeek samen met zijn collega's Wim van Sinderen (Fotomuseum Den Haag) en Roel Arkesteijn (GEM, museum voor actuele kunst, Den Haag) het werk van bijna tweehonderd jonge kunstenaars die de afgelopen twee jaar een startstipendium hebben gekregen van het Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst (BKVB). Dit stipendium (15.000 euro) is bedoeld om beginnende kunstenaars in staat te stellen iets op te bouwen als ze de academie hebben verlaten.

Ze selecteerden twintig kunstenaaars van wie ze verwachten dat we daar nog veel van zullen zien en horen. Hun werk is nu te zien op de tentoonstelling 'Met Stip' in het GEM in Den Haag. Het Fonds BKVB wil deze gezamenlijke presentatie elke twee jaar herhalen en laten rouleren langs de musea. Maar Van Krimpen wil de tentoonstelling zelf graag houden.

,,Er hangt zo'n andere sfeer in het museum met al die aardige, jonge kunstenaars en er komen zoveel positieve reacties op.“

Een duidelijke lijn valt overigens niet te ontdekken in 'Met Stip'. De expositie springt alle kanten uit en biedt een mix van vooral foto's, tekeningen en videofilms. Schilderijen hangen er ook, maar naar verhouding zijn dat er maar weinig. Bij de selectie is niet gelet op een evenwichtige verdeling van de disciplines, maar alleen geselecteerd op toekomstverwachting.

Opvallend is de luchtige, relativerende en vaak licht-absurdistische toon in het werk van veel deelnemers. Politiek of maatschappelijk engagement speelt nauwelijks een rol. Als er al iets is waardoor jonge kunstenaars zich laten beïnvloeden, is het vooral de overvloed aan beelden die dagelijks wordt uitgestort. Hoe creëer ik zulke sterke beelden dat ze het kunnen opnemen tegen deze beeldcultuur dan wel daar op een prikkelende manier op reageren? Die worsteling proef je in veel bijdragen.

Sommigen, zoals Persijn Broersen en Margit Lukàcs, gebruiken daarvoor zelf een stroom van mediabeelden die - samengesmeed tot fascinerende videocollages - de kijker bijna verzwelgen. Josien Niebuur doet beseffen hoe snel het is gegaan met de ontwikkelingen in de beeldcultuur met een variatie op het allereerste computerspelletje, dat al hopeloos verouderd overkomt. En Koen Hauser bewerkt plaatjes van afwijkingen uit medische handboeken.

Hij maakt van die plaatsjes vervreemdende beelden.

Dat je ook zonder manipulaties beelden kunt scheppen die beklijven, laat fotograaf Rob Hornstra zien met zijn serie 'Communism and Cowgirls', waarin het communisme van de oudere generatie wordt vergeleken met de communistische idealen die de jongeren nog steeds hebben, terwijl ze ook MTV kijken en genieten van cola en andere producten van het kapitalisme. En bijna klassiek zijn de foto's die Charlotte Dumas maakt van paarden.

Opvallend is ook het gemak waarmee deze generatie kunstenaars switcht van medium. Marijn Akkermans maakte eerst foto's, richtte zich toen op miniatuurtekeningen en nu beslaan zijn tekeningen vaak ettelijke meters. Melvin Moti, bekend om zijn video's, zien we nu met een installatie.

De huidige generatie is vergeleken met de BKR-tijd veel flexibeler, wisselt gemakkelijker van stijl en vliegt alle kanten uit, ook letterlijk. Het zijn echte wereldburgers. De meesten hebben ook geen traditioneel atelier, maar werken gewoon in huis, achter de computer. Of ze reizen met hun laptop de wereld rond. Van Krimpen: “Door het wegvallen van de BKR is er een ander type kunstenaar gekomen.“

Expositie Met Stip, tm 25 juni in GEM, museum voor actuele kunst, Stadhouderslaan 43, Den Haag. www.gem-online.nl. Bij de tentoonstelling verschijnen een catalogus en boek met het werk van alle kunstenaars die in 2004 en 2005 een startstipendium ontvingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden