Kunstenaar kan niet zonder bijstand

Van onze kunstredactie AMSTERDAM - Het feit dat ongeveer de helft van de 9500 kunstenaars in Nederland een beroep doet op de bijstandsuitkering, is vooral voor de kunstenaar zelf een alarmerend gegeven. Kunstenaars moeten immers een beroep op de bijstand doen omdat hun inkomsten te laag zijn om er van te kunnen leven.

Uit een gisteren gepubliceerd rapport van de Stichting voor economisch onderzoek van de Universiteit van Amsterdam, blijkt dat de gemiddelde inkomsten per kunstenaar in 1993 niet meer dan 7700 gulden bedragen. Voor een deel van de kunstenaars, wier beroepsonkosten hoger zijn dan hun inkomsten, betekent het zelfs dat zij een negatief inkomen hebben.

Voor één op de twee kunstenaars betekent de bijstand de enige mogelijkheid om in zijn onderhoud te voorzien, voor zover hij geen andere baan of nevenactiviteiten heeft. En juist hun positie in de bijstandsregeling staat de laatste tijd ter discussie. Zo komt staatssecretaris Nuis van cultuur binnenkort met een voorstel voor een nieuwe inkomensregeling voor kunstenaars. Nu nog kunnen kunstenaars een beroep doen op de bijstand, zonder de verplichting zich na een half jaar te laten omscholen. De staatssecretaris bedenkt momenteel een plan voor een lagere basisuitkering, waarbij de kunstenaars vrij zijn hun eigen inkomsten te verwerven.

Geert Dales, directeur van de stichting Fonds voor de beeldende kunst, vormgeving en bouwkunst, is allerminst verbaasd over de cijfers van het rapport, dat mede op zijn verzoek is samengesteld. Ook het feit dat maar liefst 86 procent van de kunstenaars ooit een aanvraag voor een subsidie bij het fonds indient, vindt hij niet vreemd. “Het fonds is het eerste en enige loket waar kunstenaars voor individuele subsidies aankloppen.”

Hoge eisen

Kunstenaars die door het fonds worden afgewezen, moeten een beroep doen op bijstand of naar neven-activiteiten uitkijken. Het fonds biedt nadrukkelijk geen sociale regeling, het stelt behoorlijk hoge kwaliteitseisen aan het werk van de aanvrager. Voor de aanvragen van beeldende kunstenaars beschikt het in totaal over 40 miljoen, waarvan ruim 33 miljoen voor de toekenning van een basisstipendium bestemd is. Met zo'n stipendium, een vast bedrag van 57 000 gulden, moet een kunstenaar minimaal twee jaar zien rond te komen. Het grootste deel van de kunstenaars leeft er echter vier tot vijf jaar van. Dan bestaat nog één keer de mogelijkheid om in aanmerking te komen voor de basisbeurs, “maar dan is koek op” aldus Dales. Daarmee is het basisstipendium dus geen bestendig middel om aan inkomensvorming voor kunstenaars te doen. Dat is volgens Dales ook niet de bedoeling. “Wat nodig is, is een sociaal beleid in de vorm van een basisfonds, waarvoor de middelen uit de bijstandspot zouden moeten komen. Wij hebben het daarvoor benodigde bedrag op 192 miljoen gulden becijferd. Politiek gezien is dat echter volkomen onhaalbaar. Kunstenaars zullen dus ook in de toekomst bronnen moeten aanboren die buiten het eigenlijke kunst-maken liggen.”

Ook voor Nico Klous, beleidsmedewerker van de Bond beeldende kunstenaars (BBK) zijn de cijfers van het rapport niet erg verrassend. “Het beeld dat de inkomstenontwikkeling voor kunstenaars niet rooskleurig is, wordt hiermee bevestigd. Kunstenaars hebben, zo blijkt ook nu, nauwelijks geld om hun atelier en materiaal te betalen, laat staan dat er iets voor levensonderhoud overblijft. We weten uit ervaring dat de markt voor de professionele kunstenaar bijzonder klein is. Als daar geen goede oplossing voor komt, dan zal de groep kunstenaars in de toekomst drastisch in omvang afnemen.”

Bij oplossingen denkt ook Klous aan een basisvoorziening. “Maar die heeft alleen kans van slagen als de markt voor kunstenaars verder wordt ontwikkeld. Dat betekent dat de markt moet worden verruimd, bijvoorbeeld met een beter opdrachtenbeleid van lagere overheden, met fiscale voorzieningen voor het bedrijfsleven en betere exportfaciliteiten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden