kunst / Leve de nutteloosheid!

Wolf Brinkman maakt verrukkelijke onzin, maar wel met filosofische diepgang.

Een reis naar Egypte bracht kunstenaar Wolf Brinkman op het idee om de matrix van de piramide van Cheops te leggen op de plattegrond van een ander religieus gebouw: de Utrechtse Dom. Brinkman liet het hoogste punt van dit Egyptische bouwwerk samenvallen met de punt van de 112,5 meter hoge Domtoren. Als je dan zoveel mogelijk langs de ’zijden van de piramide’ probeert te wandelen heb je vanuit twee van de vier ’hoekpunten’ zicht op de hoogste toren van Utrecht en de hoogste kerktoren van Nederland. De piramide in Gizeh - een van de zeven wereldwonderen - is nog ruim dertig meter hoger.

Maar Brinkman heeft bij de door hem bedachte Cheops-wandeling nog andere gedachten. Het viel hem op dat de meeste bestaande wandelroutes je aan het handje meenemen volgens een vooraf uitgestippeld traject. Onderweg weet je precies waar je naar moet kijken, want dat staat in de routebeschrijving. De Cheops-wandeling daagt uit om die vaste wandelstructuur overboord te gooien.

Maar Brinkman is wel benieuwd of wandelaars ook de kans aangrijpen om zich meer als ontdekkingsreizigers door de stad te bewegen. Wat de kunstenaar betreft hoeft dat niet uitsluitend een historische of Utrechtse ontdekkingsreis te zijn. Je kunt een wandeling immers zien als een metafoor voor hoe je in het leven staat. Word je chagrijnig als je de weg niet kunt vinden of laat je je inspireren door iets anders? Laat je de rest van de wandeling schieten als er iets beters op je pad komt? Ben je bereid en in staat om af te wijken van je planning en gestelde doelen in het leven? ,,Maar als we niet open staan voor de mogelijkheid om van bestaande paden af te wijken, onthouden we onszelf dan ook niet de kans op een beter bestaan?”, vraagt Brinkman zich hardop af. „Wat is het toch in mensen dat ze maar zo moeilijk hun vaste structuren kunnen loslaten?”

In zijn dagelijks werk als kunstenaar is Brinkman trouwens niet wars van enige filosofische grondslag. „Het stellen van de juiste vragen vind ik oneindig veel belangrijker dan het vinden van de juiste antwoorden. Een goede vraag stellen is het mooiste wat er is.” Brinkman is gefascineerd door verschijnselen die we niet kunnen begrijpen. Hij gaat in zijn werk ook graag op zoek naar een raadsel waarop het antwoord nog niet bekend is. In het verlengde daarvan maakt hij ’raadselachtige voorwerpen’ die in eerste oogopslag functioneel lijken, maar dat uiteindelijk niet blijken te zijn. ’Een kast voor een deur’, is bijvoorbeeld één van zijn ontwerpen. Om te weten wat er in de kast zit moet je de deur open doen. Maar de deur opent naar binnen...

In 2004 maakte deze creatieve geest ter gelegenheid van het vierhonderdjarig bestaan van de Centrale Bibliotheek in zijn woonplaats Rotterdam een ’boekenboog’. Tussen twee pilaren klemmen enkele tientallen boeken zichzelf op hoogte vast met behulp van taps toelopende boekensteunen. Bij deze rij boeken is het niet handig om er even een exemplaar tussenuit te pakken!

Een andere vrolijke noot in het werk van de kunstenaar is het muziekstuk dat ontstaat door op een snelweg met 100 kilometer per uur over ribbels te rijden. Die ribbels in het wegdek zijn daarbij zo aangebracht dat je het verjaardagsliedje ’Happy Birthday’ kunt ontwaren. De auto is daarbij het instrument dat de ribbels kan omvormen in tonen.

Je zou kunnen zeggen dat Wolf Brinkman zich bezighoudt met het maken van verrukkelijke onzin. Maar het is wel degelijk gebaseerd op een diepgravende overtuiging. In zijn studietijd zag hij allemaal mensen heel nuttig bezig zijn. Ondertussen was hij niet optimistisch over hoe de mens zich in zijn algemeenheid gedroeg. „Toen heb ik besloten dat ik zo nutteloos mogelijk bezig wilde zijn. Want streven naar nut brengt blijkbaar niet het goede in mensen naar boven.”

Ook Brinkman kan er niet om heen dat hij brood moet te verdienen, zeker omdat hij nu drie kinderen heeft. Met betaalde opdrachten houdt hij het hoofd boven water. Maar in zijn vrije werk voert ’het nutteloze’ nog steeds de boventoon. Hij hoort vaak dat mensen zijn werk grappig vinden. Maar dat is eigenlijk een onbedoeld neveneffect: ,,Als je iets tot op het bot gaat uitzoeken dan komt de lach meestal vanzelf.”

Wolf Brinkman heeft wel de intentie om iets meer achter te laten dan alleen maar mooie of grappige dingen. Deel je rijkdom en ’word wie je bent’, citeert hij de filosoof Nietzsche. Dat ziet de kunstenaar ook als een vorm van reizen door het leven. „Maar stranden en loslaten tijdens die levenswandel is heel zinvol. Want hoe strakker je in je schema’s zit, hoe kwetsbaarder je bent, en andersom: hoe transparanter, hoe minder kwetsbaar.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden