Kunst in de kerk leidt zo snel af van het Woord

Bestaat er zoiets als christelijke literatuur? Met die vraag opent Woord en Dienst, een positief-kritisch podium voor veelkleurig geloven. De vraag stellen is het probleem benoemen. Er zijn inderdaad nog maar weinig schrijvers van formaat die zich christelijk noemen, in Nederland misschien alleen Willem-Jan Otten.

In het artikel van Tjerk de Reus wordt geopperd dat dit misschien niet zo erg is, omdat 'christenen steeds meer herkenning ervaren als ze romans van niet-christenen lezen'. Bovendien kunnen ze altijd teruggrijpen op oudere literatuur: 'Je zou jezelf ook tekort kunnen doen, als je per se binnen de hedendaagse context wilt denken'. De 'lange reeks schrijvers' na Joost van den Vondel die volgens De Reus 'letteren en religie op elkaar betrekken' is wel opvallend kort, en weinig actueel; De Reus noemt David van Lennep, Nicolaas Beets, Ida Gerhardt en Willem Jan Otten. Wat van die magere oogst de oorzaak mag zijn, blijft onduidelijk. Wel leren we het volgende over christelijke schrijvers in het algemeen: 'Het gaat hen - op uiteenlopende manieren - om een soort fenomenologie van het menselijk bestaan, waarin suggesties van 'hoger honing' vervat liggen.'

Daarnaast bericht Woord en Dienst over een eerder in Trouw beschreven inzegening van een boekhandel in Noordwijk, door Janneke Nijboer. Een heel vreemd verzoek vond deze pionierend dominee het niet, want 'woorden roepen chaos tot de orde', zoals Genesis zegt, 'en daarmee is de brug naar de boekhandel geslagen'.

Problematischer dan de verhouding tussen Woord en literatuur is voor sommige protestanten de verhouding Woord en Kunst. 'Kunst mag niet afleiden van het woord' kopt één van de artikelen in Reformatorisch Dagblad, dat een hele bijlage heeft gewijd aan de Beeldenstorm. Het blad neemt ruim de tijd om uit te leggen waarom protestanten in 1566 overal in de Nederlanden kloosters en kerken binnendrongen om 'afgodsbeelden' kort en klein te slaan. Interessant is dat destijds ook al economische omstandigheden meespeelden: met het oog op het komende winterseizoen beschikten calvinisten graag over eigen kerken.

Dat gereformeerde kerken nog steeds zo kaal ogen, ligt volgens het blad aan de invloed van Abraham Kuyper, die schreef dat de kerk met Christus' komst 'het symbolisch gewaad' had uitgedaan. Alleen: mist de gereformeerde kerk in die afkeer van beeld 'in deze seculiere tijden' dan geen kans om het Woord zichtbaar te maken? Niet echt, vinden twee kerkelijke kunstenaars, Arie van den Spek en Jan den Ouden. Kunst leidt volgens hen 'heel snel' af van het Woord en zou daarom binnen het kerkgebouw gemeden moeten worden. 'De Heere werkt door Woord en Geest.' Voor gebrandschilderde ramen, een kunst die ze zelf beoefenen, maken ze een uitzondering. Wel vindt het tweetal dat de kerk vaker open mag staan - net zoals in het buitenland.

Ook de joodse gemeenschap vraagt zich af of 'de deuren wel openstaan', lezen we in Nieuw Israëlietisch Weekblad. De standpunten bij een debat daarover, op Valentijnsdag, liepen sterk uiteen. Rabbijn Van Dijk zag niets in een verwaterd geloof waar iedereen mag aanhaken. Als je wilt voorkomen dat je kinderen het jodendom de rug toekeren moet je juist 'leven in orthodoxie', betoogde hij. 'Assimilatie is het probleem. Zorg dat joden joodser worden.' Rabbijn Nathans dacht daar op Valentijnsdag heel anders over: 'Als iemand komt met de uitgesproken wens: dit is de weg die ik wil bewandelen, dan moet die persoon hartelijk worden ontvangen.' Juist daaraan ontbreekt het vaak, vond één van de aanwezigen, die de georganiseerde joodse gemeenschap als 'buitengewoon onaardig' heeft ervaren.

Hoopvol stemde wel weer de observatie dat voor het rijke joodse leven - zingen, eten, rituelen - veel belangstelling bestaat. 'Er ís een grote groep die mee wil doen, ook mee heeft gedaan, maar steeds het lid op de neus kreeg.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden