Kunst en kitsch

Er zijn belangrijkere dingen in het leven, maar soms - in dagen van grote onschuld - gaat er niets boven de kwestie van kunst of kitsch. Ik herinner me hoe Parool-columnist Bob Frommé eens verklaarde onder geen enkel beding bevriend te kunnen zijn met iemand die van Phil Collins hield. Een volstrekt begrijpelijk en bovendien volkomen krankjorum standpunt. Geen goed woord voor Collins natuurlijk, maar van vrienden te eisen dat ze jouw muzieksmaak onderschrijven, leek me nogal eenkennig.

En trouwens: wat is kitsch?

Een tijdje geleden had ik een interview met Ralph Keuning, directeur van Museum de Fundatie in Zwolle. Hij laat kunstenaars werk maken bij liedjes van Nick en Simon en exposeert Sovjetpropaganda tegelijkertijd met 'Als ik jou was' van Ans Markus - dat levert dan 90.000 bezoekers op.

Dat vindt Keuning leuk, die confrontatie tussen genres, de ontdekking van verschillen en overeenkomsten: hoe het communicatietalent van Markus rijmt met dat van grote Russische kunstenaars, die krachtige politieke posters maakten.

In beide gevallen gaat het, zei Keuning, om 'werk dat duidelijk een boodschap communiceert'. Waarop ik hem voor de voeten wierp dat critici het juist daarom kitsch noemen. Daar had de museumdirecteur geen boodschap aan: "Het is kunst. Het hangt hier, in een kunstcontext. Kunst is een categorie, geen waardeoordeel."

Interessant allemaal. En het werd nog interessanter toen niet veel later een bericht in mijn mailbox landde van Ans Markus zelf, met de uitnodiging naar haar atelier op het Prinseneiland in Amsterdam te komen om 'te voelen wat haar doet schilderen'. En zo zat ik onlangs bij haar en haar echtgenoot Wybe Tuinman - gerenommeerd kunstverzamelaar - aan de koffie met appeltaart.

Markus vertelde dat het woord 'kitsch' haar pijnlijk had getroffen, en ik kon niet beweren dat ik dat niet begreep. Ik vroeg of ze werk van anderen weleens als kitsch beschouwde, maar nee. "Ik zal die term nooit gebruiken", zei ze.

Ik keek rond in het atelier, zag de bekende portretten in ultrarealistische stijl, en ook een verzameling schetsen, in zwart-wit. Die zeiden me meer, maar het viel nog niet mee te formuleren waarom dat zo was. Misschien omdat ze nog niet af waren? "Dat kan", zei de schilderes welwillend. Ik dacht aan de ultrarealistische kerkinterieurs van Henk Helmantel, die ik nooit zou verwijten wél af te zijn. Ook Helmantel werd lang door de artistieke autoriteiten terzijde geschoven, want niet-vernieuwend, niet-grensverleggend, niet-taboedoorbrekend, niet het onzegbare benoemend of hoe men ook verwoordde dat hij zijn eigen gang ging en niet wilde behoren tot welke avant-garde dan ook.

Misschien is het woord kitsch gewoon niet zinnig, zei ik. Ans Markus knikte. Ze gaf me twee boeken mee, 'De pijn van oud', met teksten en illustraties van haarzelf, en de 'Wybe Tuinman Collection'. Sommige dingen vond ik mooi, andere dingen niet.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden