Kunst dringt het landschap binnen

Bij de inrichting van de leefomgeving kent de provincie Utrecht een grote rol toe aan cultuurhistorie en kunst. Sinds 2005 kwamen zeven bijzondere projecten tot stand.

Op plas De Eend bij recreatieterrein Oortjespad in Kamerik drijft een houten kerkje. De naam ’Schuilplaats voor Anas Penelope’ roept associaties op met de Grieks-Romeinse mythologie, maar heeft een eenvoudiger verklaring. Anas Penelope is de officiële Latijnse naam voor de smient, een grondeleend uit het noorden van Europa en Azië, die ’s winters in groten getale overwintert in Nederland.

Het kerkje is een ontwerp van kunstenaarsduo Broos (Zeger Reyers en Pietertje van Splunter) en drijft hier sinds eind 2008. In het kunstwerk brengt het duo geschiedenis en natuur samen. Rooms-katholieke kerkgangers liepen ten tijde van de Reformatie over het Oortjespad langs de plas naar de inmiddels verdwenen schuilkerk in Teckop. Het drijvende kerkje is opnieuw een schuilkerk, deze keer niet voor gelovigen maar voor de hier overwinterende smienten: in het kerkje zijn ze veilig voor jagers van alle gezindten.

’Schuilplaats voor Penelope’ maakt deel uit van het kunstenplan ’Zangsporen’, een initiatief van Centrum Beeldende Kunst Utrecht (CBKU) en Stichting Ontwikkeling De Venen. Zangsporen is bedoeld om de eigenheid en cultuurhistorie van het gebied De Venen te benadrukken. Het drijvende kerkje, met de verbinding tussen plaatselijke geschiedenis en natuur, is hier een voorbeeld van.

De laatste decennia verschijnt er steeds meer kunst in de openbare ruimte. Niet alleen de weinig verrassende plein- en rotondekunst, maar juist ook bijzondere kunstuitingen, vaak op onverwachte locaties midden in een landschap, die iets bijzonders of nieuws toevoegen aan de identiteit van een plek.

Veelal gaat het bij deze buitenkunst om projecten in opdracht van provincie of gemeente. In ’Ruimte en kunst’, een uitgave van het CBKU, worden zeven van zulke projecten beschreven, die in de periode 2005-2009 in de provincie Utrecht zijn ontwikkeld en voor het merendeel inmiddels ook uitgevoerd. Utrecht kent in zijn beleid aan cultuurhistorie, beeldende kunst en vormgeving een bijzondere rol toe bij de inrichting van de leefomgeving. Daarom betrekt de provincie regelmatig kunstenaars en vormgevers bij gebiedsontwikkeling.

De zeven projecten, waarvan kunstenplan Zangsporen in De Venen er een is, zijn heel divers. In Mijdrecht bijvoorbeeld ontwierp Atelier Veldwerk met het Wickelhofpark een polder in zakformaat. De achtergrond van dit project is het ontoegankelijk geworden Nederlandse polderlandschap. Prikkeldraad en hekken belemmeren wandelaars op veel plaatsen een vrije doorgang. Veldwerk-kunstenaars Rudy Luijters en Onno Dirker vinden dat daarmee een waardevolle ervaring verloren gaat. Daarom kan in hun Wickelhofpark weer alles wat vroeger in de polders ook kon: slootjespringen, over hekken klimmen, door hoog gras struinen, vissen aan de waterkant. Het park van twaalf hectare heeft in het klein alles wat een polder kenmerkt: er loopt een verhard hoge hakkenpad door, maar ook een wandelroute door het gras. Er is een wei met dieren, water in smalle en brede sloten en vaarten, riet, een kleine boomgaard, een weiland, een rijtje populieren, bruggen, dammetjes, klaphekjes en steigertjes. Op een van de houten toegangshekken staat veelzeggend: ’toegang geboden’.

Ontwerper Jan Konings kreeg de vrije hand in polder Groot Mijdrecht Zuid, in het Groene Hart bij Vinkeveen. Zijn aandeel in plan ’Marickenland’ bestaat uit vijf objecten in het landschap: drie voetgangersbruggen, een half open podium en een huisje met open uitzichten naar de zijkanten. De objecten vallen op door hun heldere lichtblauwe kleur. De leuning van een van de bruggen is tevens bank en op de rugleuning valt te lezen welke vogelsoorten er nu leven en welke hopelijk terugkomen – blauwborst, rietzanger, wintertaling – nu dit polderland is teruggegeven aan de natuur. Het huisje in het veld is een verkleinde uitvoering van een veenarbeiderswoning en doet tevens dienst als zit- en schuilplaats en informatiepunt over de fasen van natuurontwikkeling in dit gebied.

Het dichtstbij de boeren komt project ’Boerenverstand’ van de kunstenaars Krijn Christiaansen en Cathelijne Montens. Zij brengen het klassieke houten landhek terug in het landschap van de Vechtstreek. Samen met boeren en bewoners van de Vechtvallei zochten ze naar bruikbare planken op erven, in schuren en loodsen. Uit dit hout-met-een-geschiedenis bouwden zij het ’Boerenverstandhek’. Ze lieten de oorspronkelijke grondvorm van het landhek in stand. Alleen draaiden ze de puntvorm om tot de V van Vechtvallei. In de Vechtstreek staan nu 27, stuk voor stuk unieke landhekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden