kunst / Dansant vagevuur

In ’Purgatorio’ van Emio Greco | PC speelt muziek een grote rol. ’In Visione’ is een pelgrimage op Bachs Matthüuspassion en in ’Popopera’ bespelen de dansers zelf gitaren.

Alle artistieke lijnen van twaalf jaar Emio Greco en Pieter C. Scholten komen in het Holland Festival 2008 samen. Een solo van Emio Greco zelf wordt naast een groepswerk voor zeven dansers gepresenteerd, ondersteund door een debat, de uitgave van een magazine, een filmprogramma en een project waarin vooraanstaande kunstenaars (onder wie operaregisseur en festivalleider Pierre Audi) uit verschillende disciplines met dansers werken.

„Je kunt deze veelheid aan activiteiten zien als een pilot”, stelt Pieter C. Scholten. „In het door ons geïnitieerde Internationaal Choreografisch Kunstencentrum Amsterdam staat een dergelijke multidisciplinaire, internationale uitwisseling ook centraal. We stellen geen grenzen aan onze dans; we hebben ons altijd aan andere kunstvormen gerelateerd. De programmering in het Holland Festival richt de blik op de toekomstige inbedding van onze bezigheden binnen het ICK. Dat maakt voor ons de cirkel rond.”

Het gezelschap Emio Greco | PC staat niet voor het maken van dansproducties alleen; het wil daarnaast een zo wijds mogelijk spectrum van artistieke uitwisseling en discours bestrijken. „Vergelijk het met een ideeënorganisme dat een hartslag heeft”, zegt Emio Greco. „Het pulseert in een continue proces van inkrimping en uitbreiding – dat maakt dat het leeft.”

Purgatorio, het vagevuur in Dante’s ’La Divina Commedia’, is het overkoepelende ’ideeënorganisme’ vanwaaruit alle activiteiten kunnen vertrekken om vervolgens hun eigen koers te bevaren. Om na de internationale theaterhit ’HELL’ (2006) het tweede deel van hun Dante-trilogie in deze extended vorm te presenteren, voelde als vanzelfsprekend. Scholten: „We zijn er bij het maken van ’HELL’ nooit van uitgegaan dat het een trilogie moest worden. Maar als je in de hel zit, doemt de vraag als vanzelf op: hoe kom je er weer uit?

Zo leidden de laatste scènes van ’HELL’ automatisch naar de volgende stap: het vagevuur – het purgatorium. De louteringsberg zoals Dante die schetst, staat voor leven en lijden, stilstand en vooruitgang: het is een manifest van het leven zelf. Op die berg, die curieuze tussenwereld tussen hel en paradijs, komt alles organisch samen. Maar wel in enorme verscheidenheid.” „De berg vormt daarmee tevens een nieuw vertrekpunt”, vult Greco aan. „Voor Dante was zijn Commedia een manier om kritisch bij zijn tijd stil te staan en om uit te zien naar nieuwe mogelijkheden. Ons creatieproces loopt parallel; wij trachten ook nieuwe deuren te openen.”

Het werk van Emio Greco | PC is wel geclassificeerd als ’extreem minimalisme’, een succesvolle representant van een nieuwe, niet louter op vorm gerichte, conceptuele stroming in de dans. Het lichaam wordt door hen als een ’spirituele entiteit’ beschouwd: lichaam en geest komen samen in pure expressie.

In 1995 ontmoeten danser Emio Greco en dramaturg/theatermaker Pieter C. Scholten elkaar na afloop van een voorstelling; ze blijken gemeenschappelijk te denken over de – in hun ogen – bedenkelijke staat van de dans: betekenisloze balletvirtuositeit enerzijds, leeg formalisme van de postmoderne Amerikaanse dans of danstheater dat zouteloos aanpaalt bij Pina Bausch anderzijds. Volgens Scholten was het tijd voor ’een nieuwe danstaal die fragieler is en waarin het lichaam weer centraal komt te staan’. Dat idee wordt gethematiseerd in een manifest van ’zeven noodzakelijkheden’ voor de dans, en daaruit voortvloeiend de succesvolle trilogie ’Fra Cervello e Movimento’.

Minimale bewegingsmotieven worden uitvergroot, herhaald, of simultaan ingezet om fysieke zeggingskracht te maximaliseren. Lichamelijke impulsen zijn hierbij uitgangspunt: sidderingen, wendingen, tics en kronkelingen. In zijn solo’s zigzagt Greco als een bliksemschicht: gekromde rug, de armen gebonden op de rug. Wankelen om vervolgens de hemel aan te raken: deze welhaast meditatieve staat van ’fysiek zijn’ levert Greco de titel ’hogepriester van de dans’ op.

Mooi en lelijk, spanning en rust, profaan en sacraal: tegengestelden die binnen een sterke belichting en intelligent decorconcept in betoverende beelden tegen elkaar worden uitgespeeld. Volgens Scholten bestaat hun samenwerking bij gratie daarvan. „De dualiteit die ons werk bepaalt, komt voort uit ons creatieproces.” Greco: „Peter werkt in orde, ik in chaos. Maar we ontmoeten elkaar nooit in het midden.” Scholten : „We werken vanuit harmonie én disharmonie: dat is onze kracht.” Greco: „Het is daarom noodzaak dat we samenwerken.” Scholten : „We kunnen niet los van elkaar opereren.”

Ze krijgen in 2004 de Londense Time Out Live Award. ’HELL’ wordt door de Franse danscritici uitgeroepen tot beste buitenlandse voorstelling van het seizoen 2006-2007. Met dezelfde productie sleept Emio Greco | PC de Zwaan voor de beste dansproductie 2007 in de wacht. De jury spreekt van een „ronduit overdonderend dansepos. Tableaus vol leegte en verstilling worden afgewisseld met heftige scènes vol energie.”

De laatste jaren onderzoekt het duo vooral hoe dans zich verhoudt tot andere kunstdisciplines: opera, film, beeldende kunst. Scholten: „Maar dans zal altijd on top of it blijven. Dus niet van: dans is een leuke aanvulling, nee, wij vechten voor iets anders: dans als bekrachtiging.”

In purgatorio, het tweede deel van hun Dante-trilogie, komt die grensoverschrijdende bekrachtiging in twee nieuwe producties middels muziek tot stand. De door Emio Greco gedanste solo ’In Visione’ is een dansante pelgrimage op een transcriptie van Bachs Matthüuspassion, gemaakt door componist Frank Krawczyk. De kruisweg van Jezus wordt muzikaal en dramaturgisch gekoppeld aan Greco’s eigen ’Via Dolorosa’ op de louteringsberg. Scholten: „Door het lijden en sterven van Jezus is het paradijs voor ’ons mensen’ dichterbij gekomen. Bach en Dante liggen in elkaars verlengde.”

Ligt in ’In Visione’ het paradijs reeds in het verschiet, in het groepswerk ’Popopera’ is dat nog niet lang zover. Daarin beklimmen zeven dansers de berg juist in zijn felste steilheid; ronkende lichamen op zoek naar verlossing. Hiervoor componeerde Michael Gordon een stuk voor zeven elektrische gitaren, bespeeld door de dansers zelf. Scholten: „Welke manieren zijn er om dat instrument tegemoet te treden, en wat geeft dat onderzoek terug aan de dans?” Greco: „De muziek wordt letterlijk gevoed door de beweging.”

Na het purgatorium volgt onvermijdelijk het paradijs. Dat project staat voor 2010 gepland, maar vastomlijnde plannen zijn er nog niet. Scholten: „Wat moet je doen? Als het purgatorium staat voor het leven, kan het paradijs niets anders dan dood en stilstand zijn: een soort hel.” Greco: „Dat is eigenlijk wel zo mooi: dan is de cirkel pas volledig rond.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden