kunst / ’Als ik schrijf vliegt de tijd voorbij’

Joan Nederlofs voorkeur voor tv of toneel wisselt. Nu heeft ze het schrijven ontdekt.

’Het stuk drijft niet echt op de actualiteit, maar je probeert wel iets te grijpen van deze tijd. Zonodig kunnen we teksten aanpassen, maar dat is niet het uitgangspunt. Je zou het een ’prikkelende komedie over de tijdgeest’ kunnen noemen.”

Met het voltallige artistieke team van mugmetdegoudentand speelt Joan Nederlof (1962) in het door haarzelf geschreven ’Mug Inn’. Een scherpe en bijwijlen hilarische satire, waarin vier stamgasten van een buurtcafé hun mening spuien over, ja, over wat niet eigenlijk: politiek, opvoeding, moslimangst, media-manipulatie, terrorisme, integratie.

Ze zijn het zelden met elkaar eens: tobberige alleenstaande moeder Merel (Nederlof), eigenwijze barfly Bertie (Frank Houtappels), reactionaire homo Diederik (Michiel van Erp) en joviale, zingende Turkse barkeeper Ergün (Marcel Musters), wiens cd ’HET IS NU!’ hij na de première aanbood aan D66-Kamerlid Fatma Koser Kaya, die hij in november vanzelfsprekend een voorkeurstem heeft bezorgd.

„Sinds 2005”, zegt Joan Nederlof, „vormen wij vieren de Mug en we vonden dat we ons daarom in elk geval een keer met z’n vieren moesten presenteren. We hebben toen al een soort openbare presentatie gegeven, hier in onze eigen studio, van wat losse scènes gebaseerd op gesprekken met elkaar en krantenartikelen. Die heb ik later uitgeschreven. Ik wilde graag gesprekken in een café, vanwege de ongedwongen combinatie van verschillende types, maar een comedy in een café vond ik te beperkt. Te duidelijk café-talk, en niet verwarrend zoals in het gewone leven, waar je achteloos van de hak op de tak springt.”

,,Daarnaast was er het plan om een tv-serie te maken – de VPRO had ons om een ’sure hit’ gevraagd, maar geld voor een experiment was er niet – en daaruit is de vorm ontstaan.”

Aan het begin van de voorstelling kondigt de stem van een tv-presentator de personages uit ’Mug Inn’ aan, die even later aan de bar op de speelvloer blijken te hangen alsof dat het televisiedecor is. Regelmatig, als het ware tussen de opnames door, stappen zij uit hun rol om die van zichzelf en de anderen te bediscussiëren. Maar ook om schrijfster Joan te kapittelen over de teksten die zij hun als persoon, in plaats van personage, in de mond heeft gelegd. Zodat ook dan fictie en realiteit een ontregelend dubbelspel spelen.

„Het lijkt soms”, zegt Nederlof, ,,alsof ik eigen discussies heb genoteerd, maar dat is niet zo. Na die eerste presentatie ben ik gewoon achter m’n computer gaan zitten schrijven. Dat was nog een hele klus om die brij van meningen, gevoelens en gedachtes, die ik uit boeken en wat niet al bijeensprokkel, over de vier personages te verdelen. Want het moesten wel echt uitgesproken karakters worden. Het was een soort ordening van meningen, zoals die destijds ook bijvoorbeeld Archie Bunker en zijn schoonzoon typeerden. Gelukkig is het heel strak geregisseerd door Lineke Rijxman, waardoor het er losjes uitziet en toch goed te volgen is.”

„Dat we onze eigennaam noemen is een stijlmiddel, want ook dan zijn we een personage, al gaat het wel vaak over dingen die in je belevingswereld zijn gepasseerd. Bij Joan hoef ik niet echt over de tekst na te denken, bij Merel wel. Dat is iemand die wat verder van mij af staat. Ik wilde zo graag een heel lief en begrijpend iemand spelen. Dat is niet helemaal gelukt.”

Joan Nederlof heeft jarenlang toneel verruild voor televisie. Ze werkte onder andere mee aan de cultseries ’Hertenkamp’ en ’TV7’: „Mijn voorkeur voor tv of toneel wisselt. Ik ben een aantal jaren allergisch geweest voor toneel. Ik had het zo lang gedaan, altijd weer ’s middags dat busje in. Nu vind ik het weer prettig. Je hoeft je minder aan wetten te houden dan bij televisie, al is het werk daar lichter. Je speelt kleine stukjes, mag het overdoen als het niet lukt, het presteren is minder strak. Niet: ’half negen, licht aan’ en dan moet het gebeuren. Voordeel van toneel is, dat je je tijd zelf kunt indelen.”

„Moest ik kiezen tussen schrijven en acteren, dan werd dat absoluut schrijven. Zoiets komt met de jaren. Het is pas na m’n veertigste dat ik echt schrijf. Ik meen Virginia Woolf heeft ooit gezegd dat je nooit voor je veertigste met schrijven moet beginnen. Anders ben je nog niet rijp genoeg, heb je niet genoeg doorleefd. Voor mij geldt dat wel. Ik heb een bepaald talent voor toneel, maar schrijven vind ik veel spannender. Dan vliegt de tijd voorbij. Daar kan ik mijn hele zelf in kwijt. Bij toneel heb ik altijd het gevoel alsof het over iemand anders gaat, alsof het woord actrice niet met mij te maken heeft. Het is maar een deel van mijzelf. Ik ben iemand die zich verschuilt achter een stroom woorden. Op toneel denk ik altijd dat ik wat moet gaan doen in plaats van afwachtend te zijn. Zoals Merel in ’Mug Inn’.”

„Het onderwerp van ’Mug Inn’ is ’wij’ en ’zij’. Een beetje onzin dan volgens Joan om, zoals haar collega’s willen, er een nichtenkroeg van te maken. Het gebeurt wel. En meteen houdt het gesprek op en is het alleen leuk-doen. Dat verwijst naar de trend in programma’s als van Gerard Joling en Gordon. Terwijl het veel leuker is als alles door elkaar gaat lopen. Bij ons verandert de Turk in een leernicht en dat is verre van stereotiep gedrag.”

„Wij zijn alle vier homo. Trekken wij ons terug in ons eigen bekende kringetje, dan wordt het makkelijk vermaak. Immers zit je in ’wij’, dan hoef je niet aan ’zij’ te denken. En het gaat over empathie. Toch?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden