Kunst achter tralies en sloten

Hoe is het in een gevangenis? De Utrechtse bajes Wolvenplein is voor het eerst toegankelijk voor publiek. Cellen en luchtkooien zijn bovendien gevuld met kunstwerken.

Midden in een cel ligt een stapeltje briefjes van vijf euro. Niemand ziet erop toe. Iedereen heeft de gelegenheid het geld zo in de broekzak te stoppen; het kan, niemand houd je tegen. Heb je jezelf onder controle of zwicht je? We tellen de briefjes. Er zou honderd euro moeten liggen, het zijn 21 biljetten.

In de voormalige Utrechtse gevangenis Wolvenplein is deze maand 'Onder controle' te zien, een expositie van UtrechtDownUnder. Het publiek heeft hierdoor de kans om het gebouw voor het eerst in zijn bestaan vanbinnen te bekijken.

Controle is natuurlijk een toepasselijk thema in deze omgeving vol sloten en tralies. De kunstenaars kunnen er alle kanten mee op: volledige controle hebben of de controle juist verliezen. Zo laat een van de installaties de kaping van het NOS-journaal op dertig televisieschermen tegelijk zien. Verderop hangt een duizelingwekkend schilderij vol gekleurde stippen.

Een andere kunstenaar heeft de Noord-Koreaanse utopie vastgelegd. Terwijl er beelden van het Aziatische land worden getoond, hoort de bezoeker via een koptelefoon wat er in werkelijkheid was te zien. Veel dingen mocht de kunstenaar niet filmen, waaruit blijkt dat alles en iedereen daar aan controle onderhevig is.

Organisator Elaine Vis vertelt dat ook ex-gedetineerden de tentoonstelling bezochten. Vis: "Ze vertelden trots aan hun familie waar ze al die jaren hadden vastgezeten. Toen werd duidelijk dat de familie niet verder kwam dan de bezoekersruimte. En een jonge vrouw bezocht met twee kinderen de gevangenis, omdat ze wilde zien waar haar vader had gezeten. Om bepaalde redenen had ze ooit het contact met hem verbroken. Ze liep hier een beetje in shock rond."

De tentoonstelling strekt zich uit over zowel de cellen als de werkruimtes, de kerk en de binnenplaatsen. Verspreid over het complex met 116 cellen zijn schilderijen, fotoprints, filmpjes en installaties te zien. Ook zijn er performances. Sommige cellen zijn leeg gelaten om de bezoeker een beeld te geven van de situatie. "Er is bewust niks opgesmukt. De gevangenis is eind 2014 zo achtergelaten", vertelt Vis.

Sommige sporen van de vele gevangenen die hier ooit zaten - kunstenaar Herman Brood en huurmoordenaar/kroongetuige Peter la Serpe zaten hier bijvoorbeeld - zijn nog te zien. Zo staat in een kast gekrast: 'Alles is tijdelijk, niks is oneindig, en nooit langer dan Mandela'.

Tot de sluiting eind vorig jaar was deze gevangenis de oudste in Nederland die nog werd gebruikt. In deze gevangenis uit 1856 moesten veroordeelden, volgens een uit Amerika overgewaaide filosofie, in eenzame opsluiting tot inkeer komen. Om te voorkomen dat gevangenen elkaar konden zien, kregen ze bij de overbrenging naar de luchtkooi zwarte kappen over het hoofd. Het bleek niet te werken; gevangenen werden krankzinnig. Pas in 1917 kwamen er gemeenschappelijke ruimtes waar gedetineerden aan het werk konden.

Om de twee jaar organiseert UtrechtDownUnder, onderdeel van kunstenaarsvereniging Kunstliefde, een tentoonstelling met actuele Utrechtse kunst op een bijzonder locatie. In 2013 regelde de organisatie een kunstroute in de werfkelders langs de Oudegracht.

Onder controle, voormalige gevangenis Wolvenplein in Utrecht, tot en met 31 mei. www.utrechtdownunder.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden