Kunnen we nog polderen na het mislukken van het pensioenakkoord?

MAX-journalist Cees Grimbergen overhandigde maandag het MAX Pensioenmanifest aan minister Wouter Koolmees. Beeld ANP

Als het vorige kabinet zich volgens de vakbonden aan zijn afspraken had gehouden, was het wantrouwen nu niet zo groot. De problemen stapelen zich intussen op. 

Premier Mark Rutte, minister Wouter Koolmees van sociale zaken en de voormannen van vakbonden en werkgevers likken hun wonden. Het pensioenoverleg strandde dinsdagavond. Wat zijn de gevolgen voor de politiek en het polderoverleg?

Rutte had het misschien kunnen weten. In 2012 opereerde hij als premier anders. Hij onderhandelde, toen met vicepremier Lodewijk Asscher aan zijn zijde, in relatieve rust en met succes over een sociaal akkoord met FNV-voorzitter Ton Heerts en werkgevers-voorman Bernard Wientjes. Rutte begon er onmiddellijk na de start van het kabinet aan en was na zes maanden klaar. Nu ging Rutte een paar weken geleden, pas een jaar na het aantreden van het kabinet, aan tafel zitten.

Het kabinet, Rutte en Koolmees voorop, had deze week met een pensioenakkoord graag een flinke stap willen zetten. In het regeerakkoord is hervorming van de pensioenen een van de grote doelstellingen. Doordat werkgevers en werknemers de premies betalen is overleg nodig. Het werd een deceptie.

Draagvlak

In het regeerakkoord staan nog meer onderwerpen waarvoor draagvlak van de polder welkom is. Dan gaat het over bezuinigingen op de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en over hoelang werkgevers ziek personeel moeten doorbetalen. Ook moeten er beslissingen worden genomen over de fiscale positie van zzp’ers. Het mislukken van het overleg over de pensioenen helpt niet.

Het kabinet verliest prestige. Het overleg over de arbeidsmarkt zit vast en de gesprekken over een klimaatakkoord, met milieugroepen en ook met het bedrijfsleven en de vakbonden, loopt stroef. Rutte III is dringend op zoek naar resultaten.

Bij het pensioenberaad zit niemand meer aan tafel, maar het probleem ligt er nog. De kwestie is dat het huidige pensioenstelsel uitgaat van gegarandeerde uitkeringen, maar dat is in werkelijkheid achterhaald. Door de vergrijzing en de lage rente moet een groot aantal pensioenfondsen met ingang van 2020 een korting doorvoeren bij de uitkeringen en ook de pensioenopbouw beperken van mensen die nog werken. Politiek, bonden en werkgevers zullen vroeg of laat weer met elkaar aan tafel moeten gaan zitten en zich hierom bekommeren.

Kabinet, werkgevers en vakbonden waren het al vrijwel eens over een nieuw pensioenstelsel. Het overleg struikelde dinsdagavond over een aantal aangrenzende thema’s, zoals mogelijkheden voor eerder stoppen met werken en de vaak gebrekkige oudedagvoorziening van zelfstandig ondernemers.

AOW-leeftijd

Verder vraagt de stijging van de AOW-leeftijd om een oplossing. Tot zowel linkse als rechtse partijen is doorgedrongen dat de koppeling van één jaar stijging van de levensverwachting aan één jaar later AOW te drastisch is. De levensverwachting kan namelijk wel stijgen maar blijven mensen ook langer gezond? Een alternatief kan zijn: één jaar stijging van de levensverwachting betekent acht maanden later met pensioen. Dit kost 5 miljard euro per jaar. Dinsdag vertelde het kabinet de vakbonden dat dit geld er nu niet is. Wel wilde het kabinet een commissie instellen om naar dit probleem te kijken en dan zou een volgend kabinet een beslissing moeten nemen.

Als de coalitie van VVD, CDA, D66 en CU begin volgend jaar de meerderheid in de Eerste Kamer verliest, krijgt politiek Den Haag een andere dynamiek. Dan gaat Rutte op de koffie bij oppositiepartijen. De beste kansen treft hij bij GroenLinks, PvdA en in mindere mate SP. Zij verschillen van mening met het kabinet maar willen wel zaken doen. Wie weet lukt dat. Het vorige kabinet van VVD en PvdA had ook geen meerderheid in de senaat en sloot eind 2013 over een groot aantal onderwerpen een herfstakkoord met oppositiepartijen D66, CU en SGP.

De vakbonden verwachten er meer uit te slepen als het kabinet straks mogelijk afhankelijk is van steun van de linkse oppositie.

De werkgevers krijgen het zwaarder als naast het centrum-rechtse kabinet de linkse partijen aan de onderhandelingen meedoen. Maar voor Rutte en Koolmees ligt in dat scenario toch nog een pensioenakkoord in het verschiet.

Lees ook:

Dit zijn de gevolgen van het klappen van het pensioenoverleg

Het mislukken van het pensioenakkoord heeft gevolgen voor jong en oud.

Het stranden van het overleg over het pensioenstelsel is een enorme domper voor het kabinet

Het kabinet heeft nog nauwelijks grote daden verricht en wilde graag een pensioenhervorming op zijn naam schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden