Boekrecensie

Kun je wel argumenteren over God?

Beeld RV

Over God
Gary Gutting
Amsterdam University Press
213 blz. € 19,99
★★★☆☆

Over de auteur

De filosoof Gary Gutting (1942), verbonden aan de University of Notre Dame in Indiana, is een enthousiast deelnemer aan het publieke debat in de Verenigde Staten. Sinds 2011 schrijft hij zeer regelmatig columns en interviews voor het filosofische weblog The Stone, onderdeel van de online opiniebijlage van The New York Times.

De aanleiding

Deze 'inleiding in het veld van de godsdienstfilosofie', aldus de achterflap, is een bundeling van twaalf interviews over religieus geloof met filosofen van verschillende pluimage. De interviews verschenen in 2014 op The Stone. Hoewel alle gesprekken een ander zwaartepunt hebben, loopt één vraag als een rode draad door deze verzameling: waarom noemen niet meer filosofen zichzelf agnost? De meeste filosofen zijn het erover eens dat er even goede argumenten voor als tegen het geloof in God bestaan. Toch beschouwt 73 procent van de Amerikaanse filosofen zichzelf als atheïst. De rationele conclusie, meent Gutting - die zichzelf, smokkelend, een 'katholieke agnost' noemt - zou echter niet atheïsme, maar agnosticisme zijn.

Het resultaat

Geen van de geïnterviewden heeft een sluitend antwoord op Guttings centrale vraag, maar een deel van de verklaring kan, zo blijkt, gezocht worden in het materialisme dat veel atheïsten aanhangen. Als je gelooft dat alles uiteindelijk materie is die door de empirische wetenschappen onderzocht en doorgrond kan worden, dan kun je een niet-materieel wezen als God niet plaatsen. Maar is God dan iets transcendents of meer een persoon? Zijn argumenten van belang bij het geloof of gaat het meer om de 'ervaring van het religieuze' of om wat Calvijn noemde een 'sensus divinitatis'? En, een klassieker: waarom is er kwaad in de wereld als er een almachtige, goede God is? Deze en andere vragen komen aan bod in de gesprekken die Gutting voert. Daarbij is ook ruimte voor het islamitische, hindoeïstische en boeddhistische perspectief.

Opvallende passage

En dat boeddhisme, dat strikt genomen geen religie is omdat men niet gelooft in een boven- of buitenmenselijke god, komt eigenlijk als minst problematische leer uit de bus. Op één dingetje na: het -ook binnen het boeddhisme - omstreden geloof in persoonlijke wedergeboorte. De geïnterviewde, Jay Garfield, stelt voor het op te vatten als metafoor. Een mooi idee: "Behandel het verleden beschouwend en met dankbaarheid en verantwoordelijkheid, en met het besef dat veel van ons huidige leven bepaald wordt door ons collectieve verleden. Neem de toekomst serieus als iets waarvoor we verantwoordelijk zijn om die te bouwen, net alsof we er persoonlijk bij zouden zijn."

Reden om het boek niet te lezen

Al dat filosofisch en theologisch argumenteren voor en tegen God: uiteindelijk doet het aan als een intellectueel gezelschapsspel voor ingewijden. De geïnterviewden spreken zichzelf willens en wetens met regelmaat tegen en dat toont dat het rationele spoor in dit soort kwesties uiteindelijk dood loopt. Dan rest er niets dan de vraag: geloof je of niet, in God of een misschien wel even zo ongrijpbare oerknal? En, tsja, wat dan nog? Dat maakt dit boek bijzonder onbevredigend. Het kost de leek (of misschien vooral de niet-gelovige) bovendien moeite om de vragen die worden gesteld als dringend te ervaren en als je het uit hebt, ben je ook nog eens precies waar je al was. Het is een beetje als twaalf voetbalwedstrijden kijken die alle eindigen in gelijkspel, terwijl je eigenlijk vooral geïnteresseerd was in de uitslagen.

Reden om het boek wel te lezen

Maar er zijn natuurlijk ook voetballiefhebbers! En hoewel Gutting zijn vragen nogal academisch - dus niet bondig of vlot - formuleert, lezen de interviews gemakkelijk weg; een inleiding in de godsdienstfilosofie had heel wat stoffiger kunnen uitpakken. Iedereen die aan het woord komt, gaat bovendien respectvol en invoelend met 'de tegenpartij' om. Het fanatieke, minachtende atheïsme van lieden als Richard Dawkins bijvoorbeeld, wordt in 'Over God' meermaals opgevoerd om te laten zien hoe het niet moet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden