Kun je in één nacht grijs worden?

Nee, onmogelijk! Maar laten we deze evergreen onder de wetenschapsvragen niet zo kort afdoen. Per slot van rekening overkwam het Marie-Antoinette in de uren voordat zij ter quillotine ging, en liet Shakespeare de baard van een berooide kasteelheer in één nacht wit uitslaan.

Hoeveel van die fantasie berust op werkelijkheid? Je kunt snel grijs worden, bevestigt Erwin Plinck, arts in de Rotterdamse polikliniek voor haar- en nagelziekten. „Maar vier dagen kost het minimaal.”

Dat is toch in een ommezien, waar we er normaal een lang, zorgzaam leven voor rekenen. In feite is hier ook geen sprake van grijs worden maar meer van plotselinge, selectieve kaalslag, waardoor louter grijze haren overblijven.

Plinck legt deze zeldzame ’vergrijzing’ uit: „Bij alopecia areata valt het haar pleksgewijs uit, maar soms gebeurt dat meer diffuus; er vormen zich niet onmiddellijk kale plekken maar het haar wordt verspreid over het hoofd dunner. Je kunt dan in korte tijd de helft van je haren kwijtraken, zonder dat je dat in het begin in de gaten hebt. Sommige mensen verliezen daarbij voornamelijk hun gekleurde haren, mogelijk omdat de aandoening vooral pigmentcellen treft.”

De ongepigmenteerde haren blijven buiten schot, en zo werd Marie-Antoinette in één nacht grijs. „Zou ik ook worden bij de gedachte aan mijn hoofd in dat mandje”, grapt Plinck. „Maar wie kan dat van haar hebben ontdekt: zulke mensen vertoonden zich alleen met pruik.”

En in één nacht? Plinck houdt het erop dat omstanders het grijzen hebben gecomprimeerd tot, in het geval van Marie-Antoinette, die ene bibbernacht. Ter vergroting van de dramatiek schrok haar haar bij het afschuwelijke vooruitzicht en deed dat natuurlijk niet aarzelend.

Nu even het medische in: alopecia areata is vermoedelijk een auto-immuunreactie, een jammerlijke vergissing van het afweersysteem dat zich richt tegen eigen lichaamsweefsels. In dit geval worden de haarwortelzakjes aangevallen, waardoor haren uitvallen. Plinck: „We vermoeden dat die auto-immuunreactie allereerst wordt opgewekt door pigmentcellen in de haarwortels, maar waarom?”

Dat een dwalend immuunsysteem ervoor verantwoordelijk is, zou ook blijken uit het feit dat het grijzen soms samengaat met andere auto-immuunziekten, zoals aandoeningen aan de schildklier, diabetes, eczeem en witte vlekken op de huid. Blijft de vraag waarom de afweer dan zo ontspoord raakt. Marie-Antoinette, hakbijl, hoofd in mandje: extreme stress zeker?

„Daar is weinig tot niets van bewezen, laten we bij de feiten blijven”, schampert Plinck. Nou ja, het wordt toch in menige brochure gesuggereerd. „Hou toch op, stress als oorzaak is niet meer dan een verlegenheidsdiagnose. Daarbij overkomt het soms ook kinderen van twee, drie jaar. Van de stress?”

Kortom, we slaan niet wit uit van de schrik, het lichaam moet echt van slag zijn. En kan zich weer herstellen. Dat blijkt uit de spontane hergroei nadat het immuunsysteem tot bedaren is gekomen. Bijna de helft van de patiënten krijgt binnen een jaar haar terug, zij het helaas (tijdelijk) grijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden