Kuieren door de Kaapse Bossen

Meestal komt er geen mens. Maar in het weekend halen stedelingen massaal een frisse neus in de Kaapse Bossen. En ze doen er 'hun eigen ding'. Allemaal op dezelfde plek en op hetzelfde moment.

Op deze eerste herfstdag lijkt het najaar nog ver weg. De zon schijnt aangenaam, de temperatuur is prettig. Niets aan de hand. Maar zoals de nakende ouderdom zich sluipenderwijs aandient - nog buiten zicht, maar voelbaar dichterbij dan je zou wensen - kondigt ook het seizoen van de aftakeling subtiel zijn komst aan; de eerste bladranden kleuren geel, met enig misbaar vallen de eerste eikels uit de bomen, de eerste paddestoelen zijn stilletjes opgeschoten.

Het heeft vannacht geregend. Vanuit het kreupelgroen stijgen waterdampen op die door banen gelig zonlicht kunstzinnig worden belicht. De tintelfrisse bosgeur, met daarin toch ook al de zoete geur van rottend loofblad, stemt vrolijk en weemoedig tegelijk. The circle of life is hier bijna tastbaar. Het is stil in de Kaapse Bossen, deze doordeweekse dag. Op mijn wandeling kom ik slechts af en toe een andere wandelaar tegen. We nemen elkaar op, groeten en gaan ieder ons weegs, blij dat we weer alleen zijn. Hoe anders is dat in de weekeinden, als massa's stadsbewoners hier 'een frisse neus' komen halen. Allemaal, zoals het Nederlanders betaamt, bezig met hun 'eigen ding' - dat dan wel hetzelfde ding op dezelfde plaats en hetzelfde tijdstip is.

Mijn wandeling begint in Doorn, woonplaats van de schrijver Simon Vestdijk (1898-1971), de arts-auteur met een voorliefde voor jonge vrouwen van eenvoudige komaf. Een groot schrijver, maar wie leest hem nog? Ook de verdreven Duitse keizer Wilhelm II (1859-1941) koos domicilie in Doorn. Zijn landhuis is tegenwoordig een museum, dat onder meer de positie van Nederland in de Eerste Wereldoorlog belicht.

Ik trek het bos in, via een wandelpad dat voert langs een met vulkanische keien bekleed huisje, een 'folly' - een decoratief gebouw - uit 1884. Het deed dienst als ketelhuis van een inmiddels gesloopt landhuis en wordt nu bewoond. Leuk weetje: het vulkaanhuisje figureert, net als andere kenmerkende elementen uit Doorn en omstreken, in het werk van Vestdijk.

Ik passeer een rijtje gerenoveerde arbeidershuisjes, ooit gebouwd voor de werknemers van de remise Sandenburg langs de tramlijn tussen Utrecht en Wijk bij Duurstede. Steek de provinciale weg over en beland op landgoed De Ruiterberg, begin twintigste eeuw aangelegd in opdracht van Jan Wilmink, directeur van de Koninklijke Hollandse Lloyd. Lang heeft hij niet van zijn bezit kunnen genieten. Al een paar jaar na de oplevering raakte hij in financiële problemen en moest hij de boel verkopen. In de Tweede Wereldoorlog raakte het landhuis zwaar beschadigd door een vliegtuigbom; in 1950 werd het herbouwd in de stijl van de Delftse School. Het poortgebouw van De Ruiterberg heeft een grappig torentje en twee gespiegelde zijvleugels met blauwwit geschilderde deuren en raamluiken. Het gebouwtje wordt tegenwoordig bewoond. Een van de bewoners heeft kennelijk een voorliefde voor het bovennatuurlijke, getuige de overal aanwezige heksenpoppen.

Dit is het hart van de Kaapse Bossen, een natuurgebied midden in het nationale park Utrechtse Heuvelrug. Een uitgestrekt bebost terrein met loof- en naaldbossen, beukenlanen, tamme kastanjes, bospaden, heidevelden, landgoederen, grafheuvels, eikenhakhoutpercelen en dagrecreatieterrein het Doornse Gat, een voormalige zandafgraving.

De Kaapse Bossen danken hun naam aan de in Zuid-Afrika rijk geworden VOC-gouverneur Hendrik van Swellengrebel. Na zijn terugkeer in Nederland in 1752 vestigde hij zich in Doorn, waar de omgeving hem met zijn heidevelden en woeste zandverstuivingen deed denken aan de savannen van de Kaap. Vanaf halverwege de negentiende eeuw vond op de Utrechtse Heuvelrug grootschalige bosaanplant plaats van vooral eentonig productiebos.

Spannend was het tot een paar decennia geleden niet in deze bossen, herinner ik me van saaie zondagmiddagwandelingen. Netjes op de paden lopen tussen eindeloze rechte bomenrijen. Het 'natuurlijk beheer', dat de laatste twintig jaar door Natuurmonumenten wordt toegepast, heeft de Kaapse Bossen gevarieerder en aantrekkelijker gemaakt. Omgevallen bomen blijven liggen, het dode hout trekt insecten en vogels aan. Om ruimte te bieden aan bijzondere planten en dieren zijn met een uitgekiend kapprogramma open plekken gecreëerd die ruimte bieden (puzzelwoord: open plek in het bos? Een tra!). En anders dan vroeger: je mag gewoon lekker door het bos struinen. Letterlijk het hoogtepunt van de Kaapse Bossen is De Kaap, een 25 meter hoge houten uitkijktoren die uitzicht biedt op het weidse panorama van de Utrechtse Heuvelrug. Het is vandaag wat heiig, maar in de verte zijn nog net de Utrechtse Dom en de Amersfoortse Lieve Vrouwentoren zichtbaar.

Ik loop over een lange, licht aflopende dreef, bekijk op een zijpad de 'Doornsche kei' - een toeristische attractie uit de jaren dertig - en bereik Chalet Helenaheuvel, een romantisch ogend theehuis dat in 1932 werd gebouwd door de toenmalige eigenaar van de Kaapse Bossen. Het chalet staat op een oeroude zandheuvel die is vernoemd naar de dochter van de eerste eigenaar van de Kaapse Bossen. Een grafheuvel? Zou zomaar kunnen, want daar zijn er vele van op de Heuvelrug. Vandaag vormt de Helenaheuvel het einde van mijn wandeling door de Kaapse Bossen. Even genieten van de warme najaarszon, de bosgeur en de stilte. Laat die herfst maar komen!

De bossen bij Doorn

De Kaapse Bossen zijn een natuurgebied bij Doorn in het hart van Nationaal Park De Utrechtse Heuvelrug. Door het gebied lopen wandel-, ruiter-, fiets- en mountainbikeroutes in verschillende lengtes. Wandelroutes zijn onder meer te vinden op de website van Natuurmonumenten (natuurmonumenten.nl/

natuurgebied/kaapse-bossen/routes). De meeste wandelroutes zijn niet geschikt voor mensen die slecht ter been zijn. Wel is er, vanaf Chalet Helenaheuvel, een speciale rolstoelroute van 1,7 kilometer.

De Kaapse Bossen zijn per auto bereikbaar via de A12 en de provinciale weg N277. Per openbaar vervoer: vanaf station Driebergen-Zeist rijdt onder meer buslijn 50 naar Wageningen door Doorn. Horeca is in het dorp Doorn volop aanwezig. Van dinsdag tot en met zondag is Chalet Helenaheuvel geopend van 10.00 tot 18.00 uur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden