Kruitdampen van de campagne: Turkijecrisis zorgt voor patriottisch gevoel

Premier Rutte voert campagne in het centrum van Den Haag.Beeld REUTERS

Het is de laatste dag voor de verkiezingen en politiek redacteur Romana Abels snuift nog eenmaal de kruitdampen op. Vandaag over het premiersdebat, de Turkijecrisis en de definitieve keuze.

Hebben we gisterenavond bij de NOS gekeken naar een debat tussen de kandidaat-premiers?

Ja, dat zou kunnen maar het spel is nog niet uitgespeeld. Ook het CDA, D66 en GroenLinks zijn nog in de race. De PVV kan nog steeds de grootste worden, maar de kans dat ze ook de premier zullen leveren lijkt een gepasseerd station. Rutte hoopte eigenlijk dat het verschil met die partij iets kleiner zou zijn. Kiezers die bang zijn dat de PVV de verkiezingen gaat winnen zouden dan strategisch kiezen voor de VVD, maar dat effect blijft uit. Ook rechtse mensen kunnen nu kiezen met hun hart.

Verder was het eigenlijk een soort toneelstukje. Het deed een beetje ouderwets aan met dat elkaars vliegen afvangen en grapjes als ‘besturen is iets heel anders dan vanaf de bank Twitteren’. Elkaar zwartmaken is gewoon niet meer zo leuk. Mensen zijn deze campagne gewend dat het ergens over gaat. Ik vermoed dat het voor de kiezers dus niet zo veel heeft gedaan.

Wie spint het meeste garen bij de Turkijecrisis?

Het is opmerkelijk dat die Turkijecrisis voor een bijzonder patriottisch gevoel zorgt, tegen de PVV in. Iets met ‘wij kunnen dat en daar hebben we Wilders niet voor nodig’. Of zoals Koenders zei: “Geen grenzen sluiten, maar grenzen stellen”. En dat komt Rutte wel goed uit, want die zet al de hele campagne in op leiderschap. Dankzij deze crisis kon hij dat laten zien: “Ik heb dat al acht jaar gedaan, ik kan dat”. Als de Turkse minister wel had mogen speechen had de PVV dat kunnen uitbuiten.

Zie je dat effect terug in de peilingen?

Ja, bij Maurice de Hond wel. Maar eigenlijk gaan daar een paar dagen over heen. Het echte effect zullen we dus bij de verkiezingen wel merken.

Vanavond is het laatste debat, gaat dat de laatste zwevers nog helpen?

Naar verwachting zullen we vooral kijken vanuit de selectie die we tot nu toe hebben gemaakt. Voor de meeste kiezers gaat het nog maar tussen een paar partijen. Nu gaan de irrationele motieven een rol spelen: is hij of zij betrouwbaar en geloofwaardig? Lijkt hij of zij een beetje op mij?

Vorige verkiezingen was er veel meer een tweestrijd gaande en werden kiezers een beetje in een fuik geduwd om of voor de ene of voor de andere partij te kiezen. Omdat er nu zoveel kapers op de kust zijn heeft strategisch stemmen eigenlijk geen nut en hebben de kiezers dus een zwaarder dilemma. Ze moeten nu echt kiezen op basis van overtuiging en dat zijn we niet meer gewend.

Dus vanavond maken we de definitieve keuze?

Ja. Of misschien pas in het stemhokje. Maar dat is niet erg, het is heel normaal dat jouw overtuigingen niet honderd procent passen bij één partij. En dat is dan weer de schoonheid van ons coalitiestelsel: niemand krijgt ook honderd procent zijn zin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden