Kroniek van een aangekondigde oorlog

Het is niet voor het eerst dat de VS zich, zonder expliciete VN-instemming, geroepen voelen om Saddams regime te bedwingen. In december 1998 liet president Bill Clinton Iraakse strategische doelen dagenlang bombarderen, tot woede van de Veiligheidsraad. De commentaren toentertijd, over het falen van de diplomatie en de schade aan de VN, zouden vandaag geschreven kunnen zijn.

Met deze operatie Desert Fox beslechtte Clinton maanden touwtrekken rond de VN-wapeninspecteurs, die het werk praktisch onmogelijk werd gemaakt. De Amerikaans-Britse bombardenten betekenden het einde van Unscom (de voorloper van Unmovic), maar hadden volgens Clinton en Blair 'een grote klap' toegebracht aan zijn militaire potentieel.

Conservatieve Amerikaanse Republikeinen ging dat niet ver genoeg. In een brief vroegen zij Clinton 'Saddams regime uit de macht te verwijderen'. Tot de ondertekenaars behoorden Donald Rumsfeld (de huidige minister van defensie) en Paul Wolfowitz (diens 'vice').

De kwestie-Saddam gleed uit beeld tot 11 september 2001. De dag na de aanslagen kwam Bush' nationale veiligheidsraad bijeen, waarin adviseurs en ministers hem adviseerden Al-Kaida met wortel en tak uit te roeien. Rumsfeld ging verder (beschreven door Bob Woodward in zijn boek 'Bush at War'): ,,Waarom pakken we niet ook Irak aan?'', vroeg Rumsfeld. Bush' antwoord kwam vijf dagen later. De president zei wel te geloven dat Irak achter 11 september zat, maar: ,,Ik ga ze nu nog niet aanvallen. Ik heb het bewijs in dit stadium nog niet.''

Niet alleen Rumsfeld, ook anderen in Bush' regering pleitten ervoor 'de uitdaging' van 11 september -het in de kiem smoren van terroristische dreiging- vooral 'breed' te zien. Hoe breed, bleek in 2002. In januari van dat jaar maakte president Bush gewag van een 'as van het kwaad': Irak, Iran en Noord-Korea. Bush en vice-president Cheney spraken enige malen openlijk over de noodzaak van een 'preventieve aanval' op Irak.

De preemptive strike werd dat jaar officieel onderdeel van Amerika's buitenlandse politiek. Bush nam de notie op in zijn Nationale Veiligheidsstrategie, waarin iedere president geacht wordt zijn veiligheidsbeleid uiteen te zetten.

In 2002 werd in Washington ook druk gepraat over toepassing van deze militaire doctrine op Irak. Moest dat land worden aangepakt zoals Afghanistan, dus met een relatief beperkt aantal speciale troepen aan het hoofd van legers samengesteld uit de Koerdische en sjiitische oppositie tegen Saddam? Of volgens het beproefde recept van een massaal offensief?

Bush koos (in augustus) voor de tweede optie. In de tijd die de troepenopbouw in beslag zou nemen, zouden de VS bondgenoten zoeken in VN-verband, zoals minister van buitenlandse zaken Colin Powell had bepleit. In september vroeg Bush de Veiligheidsraad om in een nieuwe resolutie Irak 'een laatste kans' te geven te ontwapenen, op straffe van militair ingrijpen. Hij hield daarbij de optie van eenzijdige Amerikaanse actie open.

De resolutie kwam er (nummer 1441, in november), maar Powells diplomatieke tactiek heeft gefaald. Bondgenoten in spe, de Fransen voorop, voelden zich gekoeioneerd door Rumsfelds kwalificaties van het 'oude Europa', en de Amerikaanse troepenopbouw, die de lidstaten het gevoel gaf dat de VS hoe dan ook zouden ingrijpen. Bovendien hebben de inspecteurs een aantal Amerikaanse aantijgingen ontkracht, en geen 'smoking gun' aangetroffen. Van banden tussen Irak en Al-Kaida hebben de VS weinigen overtuigd.

Dit alles stijfde vooral de Fransen in hun verzet tegen een tweede, onomwonden oorlogsresolutie. Andere huiverige leden van de V-raad konden zich achter Frankrijks brede rug opstellen.

Tijd dus voor 'Plan B', meent Bush. De troepen zijn klaar. Dan maar geen tweede resolutie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden