Kroes aast op energiegiganten

door Wouter Bax in Brussel

De energieplannen van de Europese Commissie passen precies in de liberale agenda van eurocommissaris Kroes. Eindelijk kan ze de aanval inzetten op de energiegiganten.

Energie moet veel schoner worden geproduceerd en veel efficiënter worden gebruikt, is de boodschap van het energieplan dat de Europese Commissie deze week presenteerde. Volgens voorzitter José Manuel Barroso is er zelfs een ’postindustriële revolutie’ nodig die, als het aan hem ligt, zal uitmonden in een vrije energiemarkt waarop producenten en verdelers van energie naar hartelust kunnen concurreren. Met de tucht van vraag en aanbod zal er zo min mogelijk energie worden verspild.

Dat was nu precies wat eurocommissaris van mededinging Neelie Kroes wilde horen. Ze heeft al geregeld strenge taal gebruikt aan het adres van de energiegiganten in onder meer Frankrijk en Duitsland. Die zijn officieel niet meer in handen van de staat, maar hebben wel een enorme machtspositie geërfd. Een van de belangrijkste redenen waarom ze die macht behouden, is het feit dat ze zowel energie produceren als het netwerk beheren om die energie te verdelen. Zo bepalen ze dus de prijzen, hebben ze volledig overzicht over de markt en kunnen ze het hun concurrenten dus bijzonder moeilijk maken.

Maar wat Kroes ook zei, ze had geen stok om mee te slaan. En die heeft ze nu wel, zegt ze, namelijk in de vorm van het energieplan dat totstandkwam door ’als buddy’s’ op te trekken met Barroso en haar collega’s Andris Piebalgs van energie en Stavros Dimas van milieu. „Ik heb nu keiharde feiten in handen”, zegt Kroes. „Die laten vooral zien dat er veel te weinig wordt geïnvesteerd in infrastructuur. Geen wonder: Er is een eigenbelang om de tent gesloten te houden.”

Splitsing van energiebedrijven in netwerkbeheerders en energieleveranciers is volgens Kroes de enige oplossing. „Zo houd je druk op de ketel en de Nederlandse energiesector kan dat bevestigen. Gasunie, bijvoorbeeld, zegt nu zelf: Als we niet waren gesplitst, hadden we nooit zo veel geïnvesteerd. Voor mij komen deze feiten dus als een godsgeschenk. We kunnen nu niet meer overgaan tot de orde van de dag.”

De Franse en Duitse regeringen nemen het traditiegetrouw op voor hun nationale energiesector, maar zij voelden direct na de publicatie van het rapport al aan dat ze aan Kroes een harde dobber zullen krijgen. De eurocommissaris die al voor honderden miljoenen euro’s aan boetes uitdeelde aan bedrijven die kartels vormen, heeft een liberale agenda die even simpel als doeltreffend is. Giganten als het Duitse RWE en Gaz de France zullen óf het ene óf het andere onderdeel moeten afstoten. Kroes wimpelt alle bezwaren luchtig af: „We hebben het niet over ’afpakken’, maar over ’verkopen’. Het kapitaal dat ze hebben geïnvesteerd is echt niet weg.”

Een beetje blufpoker speelt ze wel, gezien de angst onder regeringen en bevolkingen om de controle op een zo cruciale sector te verliezen. In negen van de 25 EU-lidstaten is de liberalisering van de energiemarkt nog maar nauwelijks begonnen. Dat betekent ook dat er voor commerciële bedrijven die hun afzetmarkt willen vergroten nog weinig valt te verdienen. In het ene land krijgen ze nog geen toegang tot de markt, in het andere land bepaalt de overheid de prijzen voor de consument.

Daarom houdt de Europese Commissie een ’zachter’ alternatief achter de hand: het Schotse model, waarbij bedrijven hun netwerken mogen houden, maar het beheer daarvan moeten uitbesteden aan zogenoemde onafhankelijke systeemoperatoren. „We hebben dit scenario genoemd omdat het ons was aangereikt”, zeg Kroes, „maar ik heb natuurlijk duidelijk de voorkeur voor de vrije markt.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden