Kroeg

Kan televisie het denken stimuleren? Ja, er zijn programma's die dat beogen. De 'Achterkant van het gelijk' is zo'n programma. Voor de formule is zelfs de hulp van een filosoof ingeroepen en zo komt het dat Marcel van Dam zijn gasten ondervraagt volgens de socratische methode.

Wim Boevink

Dat levert -afhankelijk van de kracht van de verzonnen situatie die Van Dam voorlegt- soms mooie, prikkelende televisie op. In de laatste aflevering daagde hij mensen uit de sportwereld uit en onder hen bevond zich zelfs een sportfilosoof, maar die kwam maar zeer gekortwiekt uit de montage. Van hem hoorde ik geen bijdrage toen het ging om het verschijnsel van de genetische doping: het kweken van sporthelden door middel van genetische manipulatie.

Sinds Peter Sloterdijks 'Mensenpark' toch bij uitstek een vraagstuk voor de ethiek en de filosofie, maar bij Van Dam afgehandeld door een atletiekcoach en een hoge sportbestuurder.

Programma's met een gestructureerde filosofische inbreng zijn schaars: meestal moet ons denken worden verscherpt middels het fenomeen van de talkshow. Die van Barend en Van Dorp is het meest bekeken en heeft een zeker aanzien: een enkele keer hoor je een gast zeggen dat het ondervragende drietal zelfs gevreesd is. De toon is er doorgaans ernstig, zonder van de kijker een bovenmatig intellectuele inspanning te vragen: een ideaal podium voor politici, die zich graag voor de informele nazit van de actualiteit laten uitnodigen. Barend, Van Dorp en Mulder zijn generalisten: ze bewegen zich met groot gemak door zulke uiteenlopende werelden als politiek, sport en cultuur -in hun selectie gedreven door een fijne neus voor nieuws. Nieuws is de drijfveer van de uitzending: in die zin is het programma vergelijkbaar met een krant en speelt Mulder ook hier zijn columnistenrol.

Een programma als 'R.A.M' laat zich ook door de actualiteit leiden, maar beperkt zich tot de cultuur. Die beperking heeft voordelen die alleen een publieke omroep zich kan veroorloven: dieper ingaan op onderwerpen die weinig kijkers boeien. De toon is hier anders, tijdlozer. Zo konden we luisteren naar David Hockneys veroordeling van de fotografie als kunstvorm (,,Het hele modernisme van Picasso en Matisse zette zich af tegen het optische. Ik voel me bij de fotografie teruggeworpen in de negentiende eeuw') en de verdediging van Willem van Zoetendaal (,,Ik geloof dat kunst mediumloos is'). En deze week sprak Michael Zeeman met Ian McEwan over de vraag of je na het modernisme nog wel een echte liefdesroman kon schrijven. Zeeman dacht van niet, McEwan dacht van wel. Mooi thema. De liefde is van alle tijden -het gesprekje helaas maar kort. Het voordeel van de beperking werd hier niet ten volle benut.

Niettemin blijven zulke tonen schaars op de Nederlandse televisie. Meestal zijn we overgeleverd aan schril gekakel over seks, gelardeerd met lachsalvo's van het studiopubliek. Zo zagen we vorige week een met zijn War Child hopeloos verdwaalde Marco Borsato bij 'Jensen!' en een even misplaatste Ellen ten Damme bij 'Beau Rivage'. Ten Damme, schitterende zangeres en actrice, mocht een handstand en een flikflak doen en haar gastheer vroeg zich daarna af waar haar string nu zou zitten. Televisie is vooral een luidruchtige kroeg. Soms is het er aardig -afhankelijk van de barkeeper- maar vaak sta je na afloop met een suizend leeg hoofd weer buiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden