Kroatisch erfgoed lonkt weer

Het eiland Trogir is volgens Unesco één groot monument. De smalle straatjes doen denken aan Italiaanse stadjes. (Trouw)

De Kroatische kust biedt meer dan alleen zon, zee en strand. Het gebied herbergt tal van monumenten die op de Werelderfgoederenlijst staan.

Vier eeuwen voor het begin van onze jaartelling vestigde een groep Griekse kolonisten zich op het huidige Kroatische eiland Hvar, verkavelde de vlakte en begon er wijn- en olijfboomgaarden aan te leggen. 2400 jaar later is daar nog nauwelijks wat aan veranderd. En dat was vorig jaar zomer aanleiding voor de Unesco, de cultuurorganisatie van de Verenigde Naties, om de vlakte van Stari Grad op de Werelderfgoedlijst te zetten.

Daarmee is Kroatië nu in totaal zeven van dergelijke cultuur- en natuurmonumenten rijk. Zonder uitzondering liggen ze aan of bij de Adriatische kust, van de Eufrasiusbasiliek in het noordelijke Porec tot het oude centrum van de zuidelijke stad Dubrovnik. Zelfs de voorlopige lijst wordt gedomineerd door cultuurgoederen uit het kustgebied. De nominaties voor de Werelderfgoedlijst worden gedaan door het ministerie van cultuur in Zagreb. Maar men krijgt op zijn minst de indruk dat de minister van toerisme sinds jaren een stevige vinger in de pap heeft en dat de Kroatische bijdragen aan de Werelderfgoedlijst een grote rol (kunnen) spelen bij het werven van (nieuwe) toeristen.

Toen Kroatië nog onderdeel van Joegoslavië was, dus tot 1991, wisten miljoenen toeristen er de weg heen te vinden, onder wie ook honderdduizenden Nederlanders. Maar toen joegen de Balkanoorlogen iedereen weg. Populaire bestemmingen als Sibenik, Split en Dubrovnik lagen letterlijk onder vuur van het Servische leger. Nu krabbelt Kroatië weer overeind als vakantieland. Vorig jaar wisten volgens het Kroatisch Verkeersbureau een kleine 300.000 Nederlanders de weg weer te vinden, met name ook naar het destijds al populaire Istrië in het noorden. En het aantal groeit.

Kroatië maakt in de westerse media uitgebreid reclame voor haar deel van de vakantiemarkt. Het heeft de toerist niet alleen maar strand en camping te bieden maar ook, vergeleken met omliggende landen, een flinke portie natuur en cultuur. En dan is het natuurlijk interessant als je zeven werelderfgoederen kunt aanprijzen die niet op dagen van elkaar verwijderd liggen. Vier ervan liggen in het midden van de regio Dalmatië. Van het noorden af aan: de kathedraal van Sibenik, de historische kern van Trogir en het keizerlijke complex van Diocletianus in Split. En dan voor de kust de vlakte van Stari Grad op het eiland Hvar.

Schilderachtige smalle straatjes met winkeltjes leiden je in Sibenik glooiend omhoog totdat je plotseling een prachtig uitzicht hebt op het pronkstuk van de stad, de aan sint Jacob gewijde kathedraal. Het godshuis is in meerdere opzicht uniek en heeft daaraan ook zijn erfgoedstatus te danken. De kerk is helemaal opgetrokken uit grote blokken steen, die zonder gebruik van specie in elkaar zijn geklonken. Vooral de koepelconstructie, die op dezelfde manier is uitgevoerd, was voor die tijd uniek. Aan de kathedraal is ruim honderd jaar gewerkt – van 1431 tot 1535. Eveneens uitzonderlijk is dat het godshuis in twee stijlen is gebouwd, de gothische en de renaissancistische.

Met de eerste begon Juraj Dalmatinac (ofwel Joris de Dalmatiër) aan het bouwwerk en na zijn dood voltooide Nikola Firentinac (ofwel Klaas de Florentijn) hem. Met name Dalmatinac heeft zijn stempel aan de buitenzijde nagelaten. Zo heeft hij een fries – een horizontale band –-aan het gebouw aangebracht met daarin de koppen van 71 mensen – mannen, vrouwen en kinderen. Rond de koepel zijn de aartsengel Michael, de evangelist Marcus en de apostel Jacobus, naamgever van de kathedraal, afgebeeld. Ook Adam en Eva hebben een plaats gekregen bij de poorten van de kerk.

Voor een van de fraaiste staaltjes van beeldhouwwerk moet je de kelder in. Hier staat de doopkapel met een door drie engeltjes gedragen doopvont. En er boven is een afbeelding van God de Vader gemaakt. Dalmatinac wilde er overigens wel zeker van zijn dat men hem niet zou vergeten: in de kerk heeft hij in het Latijn de tekst ’gemaakt door meester Juraj Dalmatinac’ gebeiteld.

Wat verder naar het zuiden ligt, op een eiland, Trogir. Ook hier doen de smalle straatjes, die loodrecht op elkaar uitkomen, denken aan Italiaanse stadjes. Trogir is ook voor Unesco eigenlijk een groot monument, dat de tijden van het oude Griekenland en het oude Rome, maar ook de Middeleeuwen (Venetië) binnen haar muren herbergt. Dominerend is ook hier de kathedraal, gewijd aan de heilige Laurentius. In de kerk zijn de mooiste voorbeelden bij elkaar gebracht van de diverse bouwstijlen. En het prachtigste daarvan is zeker het portaal van de hand van meester Radovan, dé toonaangevende bouwmeester van zijn tijd. Tot in de kleinste details zijn hier de geboorte en de verering door de wijzen van het Christuskind weergegeven en daarnaast nog tal van al dan niet bijbelse taferelen. Opvallende zijn zeker ook de naakte Adam en Eva staande op twee leeuwenfiguren.

Voor de vlakte van Stari Grad – op Hvar – moet je een tocht met de (auto)veerboot van anderhalf uur over hebben. Deze vertrekt in Split, in de schaduw van het paleis van Diocletianus. Aan het begin van de zomer kleuren de velden roodpaars van de geurende lavendel. Het Kastel Tvrdalj is de belangrijkste trekpleister van het stadje Stari Grad; eigenaar Petar Hektorovic was gek op vissen. Nog altijd zwemmen er exemplaren in de vijver die hij liet aanleggen in de nu slecht onderhouden tuin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden